در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ١٠٠ - اهميت تفسير به ترتيب نزول

مقدم داشت و تأويل و تفسير بعض آيات مفصلا در آن نوشته شده است».[١]

سابقه تاريخى قرآن بر اساس ترتيب نزول‌

همان‌گونه كه اشاره شد، اولين قرآن كه به وصيت پيامبر (ص) توسط اميرالمؤمنين (ع) جمع‌آورى شد، به ترتيب نزول بوده است.[٢] همچنين عبدالكريم شهرستانى در مقدمه تفسيرش موسوم به «مفاتيح الأسرار و مصابيح الأبرار» ترتيب نزولى از مصحف امام جعفر صادق (ع) آورده است. در مقدمه كتاب «المبانى» نوشته مفسرى بزرگ اما ناشناخته از مراكش كه در سال ٤٢٥ هجرى تأليف آن آغاز شده، ترتيب نزولى كه عبدالله بن عباس از اميرالمؤمنين (ع) آموخته، بيان كرده است.[٣] و زركشى در كتاب «البرهان فى علوم القرآن»، همين ترتيب را از ديگر اصحاب نقل‌نموده است.[٤]

[١]. زنجانى، تاريخ القرآن، ص ٢٥؛ معرفت، التمهيد، ج ١، ص ٢٩٢.

[٢]. ابن شهر آشوب، المناقب، ج ٢، ص ٤٠؛ مجلسى، بحارالانوار، ج ٩٢، ص ٥١. مرحوم راميار در تحقيقى وسيع و تتبعى كم نظير نشانههاى خوبى از مصحف على( ع) بدست داده است وى مى‌نويسد:« ابن نديم مى‌گويد: من در زمان خودمان نزد ابويعلى حمزه حسنى، مصحفى ديدم كه اوراقى از آن ريخته بود. اين مصحف به خط على بن ابيطالب بود كه بنى حسن آن را در مرور زمان به ميراث برده بودند. چون ابن النديم الفهرست را ظاهراً حدود سال ٣٧٧ هجرى تأليف كرده، اين خود نشان مى‌دهد كه نسخهاى از اين مصحف تا اواخر قرن چهارم هجرى نزد بنى حسن نيز بوده است.» تاريخ قرآن، ص ٣٧٤، البته محقق ارجمند آقاى مهدوى راد در تحقيقى بر اين باور است كه مصحف على( ع) ترتيبى جز مصحف معمول در ميان مسلمين نداشت( ر. ك: مهدوى راد، محمد على، مجله علوم حديث، ش ٣٧ ٣٨، ص ١٠٦ ٨٧ قم، دانشكده علوم حديث، پاييز و زمستان ١٣٨٤(.

[٣]. مقدمتان فى علوم القرآن، ص ٨- ١٢.

[٤]. زركشى، البرهان، ج ١، ص ١٩٣.