در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٠٣ - چند راه حل و تفسير آيات

وَجَاء رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا[١]؛ و پروردگارت و فرشته‌ها، صف در صف آيند».

بايد توجه داشت كه بعضى اين‌گونه تصرفات را در قرآن جايز مى‌دانند و بدون قيد و شرط و حد و حدود معين، هر كجا تعلقشان و معلوماتشان منطبق با قرآن نباشد، دست به اين چنين تعبيرات و تأويلات مى‌زنند و در اين كار افراط مى‌كنند و در مواردى هم كه از نظر دليل عقلى و نقلى، اجبارى ندارند دست به تأويل و تصرف در قرآن مى‌زنند و حتى برخورد و مخاصمه موسى (ع) و فرعون را نيز تأويل كرده و موسى (ع) را عقل و فرعون را نفس مى‌دانند و تزاحم و تعارض اين دو با هم روشن است كه:

عقل گويد مرو كه نتوانى عشق گويد هر آنچه بادا باد

و بدين ترتيب معاد، معراج، حورى، غلمان، بهشت و جهنم و بسيارى ديگر از مطالب قرآن را تأويل مى‌نمايند. اين روش ممكن است اصل مذهب و دين را متزلزل سازد.

در مقابل، گروهى هستند كه از ترس انحراف، متوسل به ظاهر آيات و روايات و منقولات هستند و هر گونه فكر و تعقل و فلسفه را، زندقه و گمراهى و ضلال مى‌پندارند تا جايى كه با توسل به آيات: وَجَاء رَبُّكَ‌

[١]. سوره فجر، آيه ٢٢.