در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ١٠١ - اهميت تفسير به ترتيب نزول
سابقه تاريخى تفسير قرآن بر اساس ترتيب نزول
در مورد تفاسيرى كه به اين سبك نوشته شده، از دو تفسيرى كه هر دو در قرن ١٤ هجرى نوشته شده است مىتوان نام برد. ترتيب سورهها در اين دو تفسير براساس مصحفى از قرائت حفص بن سليمان[١] است:
١- تفسير «بيان المعانى» نوشته سيدعبدالقادر ملا حويش آل غازى كه در ٦ مجلد و در سال ١٣٥٥ ق تأليف شده است. و با بازنگرى گستردهاى كه مؤلف آن را باقى گذاشته بود، در ده جلد از سوى دارالمغرب بيروت منتشر شده است. اين تفسير براساس ترتيب مصحف مذكور بدون هيچگونه تغييرى نوشته شده است، و از سوره علق آغاز گرديده است.
٢- «التفسير الحديث» نوشته محمد عزة دروزة النابلسى كه در ٦ مجلد و در سال ١٣٨٠ ق نگاشته شده، اما ايشان در ترتيب مصحف مذكور، تغييرات مختصرى داده است و از سوره فاتحة الكتاب سپس سوره فلق آغاز نموده و علت تغيير در ترتيب چندين سوره را، عدم موافقت مضامين سورهها با ترتيب آنها در اين مصحف، بيان كرده
[١]. مرحوم راميار درباره اين مصحف چنين آورده است:« در تاريخ دهم ربيع الثانى ١٣٣٧ ه-- ١٣ ژانويه ١٩١٩ م- انجمنى در مصر، مصحفى از قرائت حفص بن سليمان كوفى كه به عثمان بن عفان و على بن ابيطالب( ع) مىرسيد، به طبع رساند. در آن جا در صدر هر سوره به ترتيب نزول و مكى و مدنى بودن سورهها و استثناى آيهها اشارهاى شده بود بعداً اين اشارهها حذف شد. ولى باز هيأتى در سال ١٣٨٣- ١٩٦٣ م- از جامعه الازهر مصر با استناد به منابع و مآخذ معتبرى آن را تجديد نمود». تاريخ قرآن، ص ٦٦٢.