درباره تاريخ اوليه احداث زيارتگاه مشهد الشمس حله، آگاهى دقيقى در دست نيست. احتمالًا ابن شهرآشوب (متوفاى ٥٨٨ ه. ق)، نخستين كسى است كه به زيارتگاه فعلى مشهد الشمس حله و ارتباط آن با معجزه دوم رد شمس، اشاره كرده است. او محل زيارتگاه را «صاعديه»، از توابع بابِل، ذكر كرده است.[٧٣] على بن ابى‌بكر هروى نيز ضمن اشاره به اين زيارتگاه، چند قول مختلف درباره آن بيان كرده است؛ از جمله آنكه‌[٧٤] گفته شده است خورشيد در آن، براى حزقيل پيامبر (ع) و به قولى براى يوشع بن نون (ع) و به قول ديگرى براى على‌بن‌ابى‌طالب (ع) بازگشته است.

علامه حلى (متوفاى ٧٢٦ ه. ق)، داستانى نقل كرده است كه بر مبناى آن، يكى از امراى حله با مشاهده كرامتى از اين مشهد، ساختمان آن را بازسازى كرد. مفاد داستان چنين است كه يكى از امراى حله، روزى از شهر خارج شد و پرنده‌اى را بر گنبد مشهد الشمس ديد. عقابى را فرستاد تا آن را شكار كند. پرنده فرار كرد و در خانه ابن‌نماى فقيه،[٧٥] فرو آمد. عقاب، پرنده را تعقيب كرد تا به آن رسيد. ولى پاها و بال‌هاى عقاب، سست شد و از كار افتاد. يكى از اطرافيان امير، به آنجا رفت‌

[٧٢] . ر. ك: من لا يحضره الفقيه، ج ١، صص ١٣٠ و ١٣١؛ علل الشرائع، ج ٢، صص ٣٥١ و ٣٥٣؛ بصائر الدرجات الكبرى فى فضائل آل محمد( ص)، محمد بن حسن الصفّار، صص ٢٣٧ و ٢٣٩؛ الثاقب فى المناقب، محمد بن على( ابن حمزة طوسى)، ص ٢٥٣؛ الخرائج والجرائح، سعيد بن عبدالله( قطب راوندى)، ج ١، ص ٢٢٤؛ عيون المعجزات، حسين بن عبدالوهّاب، ص ١١؛ العقد النضيد والدّرّ الفريد، محمد بن حسن القمى، صص ١٨ و ١٩؛ الروضة فى فضائل اميرالمؤمنين( ع)، شاذان بن جبرئيل القمى، صص ١٦٩ و ١٧٠؛ الفضائل، شاذان بن جبرئيل القمى، ص ٦٨؛ الهداية الكبرى، حسين بن حمدان الخصيبى، صص ١٢٢ و ١٢٣؛ خصائص الائمة، محمد بن حسين الموسوى البغدادى( الشريف الرّضى)، صص ٥٦ و ٥٧؛ ترجمه امالى شيخ طوسى، ج ٢، صص ٦٤٨ و ٦٤٩.

[٧٣] . مناقب آل ابى‌طالب، محمد بن على( ابن شهرآشوب)، ج ٢، ص ٣٥٥.

[٧٤] . الاشارات الى معرفة الزيارات، على بن ابى‌بكر الهروى، ص ٧٦.

[٧٥] . گويا مقصود از ابن نماى فقيه در اين داستان، همان ابن نماى حلّى، از علماى مشهور شيعه است.