آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٦ - معاد روحانی

هستند دو گروهند: بعضی معاد را صرفاً روحانی میدانند، یعنی معتقدند که انسان بعد از اینکه میمیرد روحش باقی است و جسمش فانی میشود و روحش هم که باقی است به معنی این است که جوهر روح انسان همان قدرت عقل انسان و علم انسان است. آن جوهر عقلی علمی در انسان باقی میماند و تا ابد هم همان باقی است و اگر انسان در این دنیا دارای علم و معرفت و فضائلی باشد این علم و معرفت و فضائل در روح او هستند و همینها سبب سعادت او در عالم دیگرند الیالابد؛ و برعکس اگر روح انسان در این دنیا پر از جهل باشد، آن هم جهل مرکب، و پر از عناد باشد و پر از صفات رذیله روحی باشد، بعد از اینکه از این دنیا رفت، در آن دنیا برای همیشه معذب است به همین عذابهای روحانی. در این دنیا هم ما نعیم روحانی داریم و عذاب روحانی؛ یعنی کسی که روحی دارد مملوّ از معارف و خصلتهای خوب، او الآن هم در همین دنیا ملتَذّ است و لذت میبرد؛ از چه لذت میبرد؟ از همین سرمایههای معنوی خودش لذت میبرد. یا یک نفر که اهلاللَّه است در حالی که مشغول ذکر خداوند است غرق در لذت است و آن لذت یک لذت معنوی و روحانی است و هیچ لذت جسمانی نیست؛ و کسانی که در همین دنیا لذتهای روحانی را به تعبیر بوعلی سینا چشیدهاند (نه فقط دانستهاند) هرگز لذتهای جسمانی را با لذتهای روحانی برابر نمیشمارند.

عذابهای روحانی نیز همان رنجهای روحی است که انسان در همین دنیا هم احساس میکند یعنی انسان ممکن است از نظر جسمی هیچ ناراحتی نداشته باشد، هیچ دردی نداشته باشد، هیچ نقصی نداشته باشد، معذلک در آنچنان رنجی بهسر ببرد که برایش قابل تحمل نباشد و احیاناً خودکشی کند، مثل رنجی که حسود از حسادت خودش میبرد. انسان اگر خدای ناخواسته به بیماری حسادت گرفتار باشد، دیگری برای خودش