آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٥ - معنی تقوا

چه کسی بیشتر میتواند این سنگ را بلند کند. حضرت ایستادند، بعد فرمودند: آیا میخواهید من میان شما داور باشم که کدام یک از شما قویتر هستید؟ همه گفتند: بله یا رسولالله، چه از این بهتر! شما داور باشید. فرمود: پس من قبلًا به شما بگویم از همه شما قویتر آن فردی است که وقتی شهوت و طمعش به هیجان در میآید بتواند بر آن مسلط باشد، و آن کسی است که وقتی بر چیزی خشم میگیرد بتواند بر خشم خودش مسلط باشد.

مولوی میگوید:

امیرالمؤمنین میفرماید: «اشْجَعُ النّاسِ مَنْ غَلَبَ هَواهُ» از همه مردم شجاعتر کسی است که بر هوای نفسش غالب باشد.

پس روح تقوا همان خود نگهداری است. خود را از چه نگهداری کردن؟ از هر چه که انسان بخواهد خودش را نگه دارد، آخر برمیگردد به خودش. حتی آدم جَبان که از دشمن میترسد، اگر حساب کنید، مغلوب ترس و جُبن خودش شده. اگر انسان بتواند بر نفس خودش در آن حد مسلط باشد که بر جبن خودش مسلط باشد، بر بخل و حسد و خشم و طمع و آز و حرص خودش مسلط باشد، این اسمش «تقوا» است.

بحث «تقوا» در نهجالبلاغه عجیب است! تعبیراتی در باره تقوا هست که از جنبه روانی بسیار لطیف و عالی است. مثلًا میفرماید: «فَصونوها وَ تَصَوَّنوا بِها» [١] تقوا را نگه دارید و خود را به وسیله تقوا حفظ کنید. خیلی عجیب است! شما تقوا را نگه دارید و تقوا شما را نگه دارد. آیا این دوْر است؟ نه. گفتهایم مثل این است که انسان لباس را نگه میدارد و لباس انسان را. انسان لباس را نگه میدارد از اینکه گم شود یا دزد ببرد و لباس انسان را نگه

[١]. نهجالبلاغه، خطبه ١٨٩.