آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٨ - نگاهی به روایات

آیهای دیگر «

الَیهِ یصْعَدُ الْکلِمُ الطَّیبُ وَالْعَمَلُ الصّالِحُ یرْفَعُهُ» [١]. در باره کار خیر [است] که این آیه را دو جور میشود خواند یعنی دوجور میشود ضمیرها را برگرداند و در آنِ واحد هر دو درست است: سخن پاک (یعنی عقیده پاک) به سوی پروردگار بالا میرود و عمل پاک سخن پاک را بالا میبرد یعنی عمل است که ایمان را تقویت میکند؛ و این معنا شک ندارد و درست است. به گونه دیگر: سخن پاک بالا میرود و ایمان است که عمل را بالا میبرد؛ یعنی عمل خالص و عمل پاک مشروط به ایمان پاک است. هر دو درست است و حتی آیه میتواند در آنِ واحد شامل هردوی اینها باشد. قرآن راجع به سخن پاک یعنی عقیده پاک میگوید او بالا می رود، ولی عقیده ناپاک چطور؟ آن را دیگر نمیگوید بالا میرود، میگوید: «اسْفَلُ السّافِلینَ» او در پایینترین پایینها [است.]

همینطور که یک جنین هر کارش بکنند نمیتواند عالم بعد از جنین را آنچنان که هست درک کند مگر به وسیله تمثیلات و تشبیهات، ما هم نمیتوانیم آن عوالم را که نرفتهایم درست درک کنیم ولی اجمالًا از راهنماییهایی که اولیای دین کردهاند این قدر میفهمیم که عالمِ بالاتر از این عالم ما وجود دارد و عالم پایینتر از عالم ما وجود دارد. عالم بالاتر از عالم ما عالمی است که عقاید پاک و اعمال خیر به سوی آنجا بالا میرود. عالم پایینتر از عالم ما عالمی است که افکار ناپاک، نیتهای سوء و شر، عقاید سخیف و باطل، عنادها، کبرها، حسادتها، ریاکاریها، عُجبها، پلیدیها، گناهها، فسق و فجورها همه در آنجا تجسم پیدا میکنند و به آنجا سرازیر

[١]

. فاطر/ ١٠.