رهبران بزرگ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٣ - ٢- اختلاف درجات وجدان

تزوير در تمام نيازمندى‌هاى مردم‌ (انواع دارو، اوراق بهادر تقلبى و ...) مى‌زنند و از اين راه جان عده‌اى را به خطر مى‌اندازند، ممكن است‌ وجدان‌ هم داشته باشند، ولى مسلماً يك وجدان شكست خورده كه در برابر علاقه مفرط به ثروت، عقب نشينى مى‌كند.

شايد بعضى از رجال سياسى سراسر دنيا- كه در بسيارى از موارد تمام اصول اخلاقى و انسانى را زير پا مى‌گذارند- در مواقع عادى، وجدان نسبتاً بيدارى داشته باشند، اما جاه‌طلبى مفرط و علاقه زياد به حفظ موقعيت در آنها چنان نيرومند است كه قوى‌ترين وجدان‌ها را به زانو در مى‌آورد! خلاصه اينكه: همواره يك كشمكش دائمى در ميان وجدان و ساير احساسات و اميال و غرايز وجود دارد، گاهى پيروزى با وجدان است و در بسيارى از اوقات با نيروهاى مخالف.

بديهى است موارد شكست وجدان در افرادى كه بهره كافى از تربيت‌ ندارند، بسيار زياد است و در افراد تربيت يافته كمتر.

تا اينجا مطالب مختلفى براى شناسايى وجدان گفته شد و به مقدار كافى به موقعيت‌ وجدان‌ و چگونگى تأثير اين نيروى مرموز آشنا شديم. اكنون به اصل مطلب باز مى‌گرديم و ببينيم كه آيا نيروى وجدان مى‌تواند جاى خالى نيروى‌ مذهب‌ و تعليمات پيامبران‌ را پر كند يا خير؟