ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢١٠ - مقصود

است كه: در روى زمين، دو امان براى نجات از عذاب بود (وجود گرامى پيامبر و استغفار) يكى برداشته شد و ديگرى باقى است. استغفار را رها نكنيد.

(وَ ما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌): چرا خداوند آنها را عذاب نكند، حال آنكه دوستان مسجد الحرام را از مسجد الحرام منع مى‌كنند؟

كلمه «اوليائه» بقرينه بعد حذف شده است.

(وَ ما كانُوا أَوْلِياءَهُ‌): اينها دوستان مسجد الحرام نيستند، اگر چه در تعميرات آن بكوشند.

(إِنْ أَوْلِياؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌): حسن گويد: يعنى دوستان مسجد الحرام كسانى هستند كه تقوى دارند، لكن بيشتر آنها نمى‌دانند. از امام باقر (ع) نيز همين طور روايت شده است.

برخى گويند: يعنى اينان أولياى خدا نيستند. اولياى خدا كسانى هستند كه از معصيت اجتناب مى‌كنند.

پرسش در آيه قبل، گفت: با بودن تو در ميان ايشان و با اينكه طلب مغفرت كنند، آنها را عذاب نمى‌كنم. در اينجا مى‌گويد: بخاطر اينكه از مسجد الحرام منع مى‌كنند، آنها را عذاب مى‌كنم. يعنى چه؟

پاسخ ١- منظور از عذاب اول، نازل كردن بلاهايى است كه بر امتهاى پيش هم نازل مى‌شد و منظور از عذاب دوم، كشتن و اسير كردن است كه بعد از خارج شدن مؤمنين از مكه، دامنگير آنها شد.

٢- مقصود از عذاب اول، عذاب دنيا و مقصود از عذاب دوم، عذاب آخرت است.

٣- اول آنها را دعوت مى‌كند كه استغفار كنند تا گرفتار عذاب دنيا و آخرت نشوند، زيرا كسى كه استغفار توبه كند، در دنيا و آخرت، از عذاب نجات مى‌يابد.

سپس مى‌گويد: آنها استحقاق عذاب دارند، زيرا از مسجد الحرام، منع مى‌كنند

.