ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١١١ - مقصود

نگوييد .... اين مطلب را ازهرى از بعضى نقل كرده و گويد: بوسيله‌(قالُوا بَلى‌) مطلب تمام شده است. اما اين مطلب، هم خلاف ظاهر و هم خلاف قول مفسرين است، زيرا منظور اين است كه آنها در جواب گفتند: ما شهادت داديم. نه فرشتگان گفتند: ما شهادت داديم. تنها اختلاف در اين است كه بنى آدم چگونه شهادت داده‌اند و در اين آيه نامى از ملائكه برده نشده است.

(أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ‌): براى اينكه روز قيامت هنگامى كه گرفتار كيفر مى‌شويد، نگوييد: ما از اين جريان بى‌خبر بوديم و اطلاعى از آن نيافتيم و عقل ما كامل نشده بود كه در باره آن بينديشيم.

(أَوْ تَقُولُوا إِنَّما أَشْرَكَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ وَ كُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ‌): يا اينكه نگوييد:

پدران ما كه بالغ و عاقل شده بودند، مشرك بودند و ما اطفالى بوديم كه هنوز قوه تفكر در ما بكمال نرسيده بود و از فكر آنها تبعيت مى‌كرديم. بنا بر وجه سوم، يعنى: از شما اقرار گرفتم تا مرا اطاعت كنيد و شكر نعمتم را بجاى آوريد و روز قيامت نگوييد: ما از پيمانى كه بزبان پيامبران گرفته شده بود غافل بوديم و نگوييد: پدران ما مشرك بودند و ما هم تربيت يافته آنها هستيم و از آنها تقليد كرديم. پس جايى براى بهانه تراشى باقى نمانده است.

(أَ فَتُهْلِكُنا بِما فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ‌): و براى اينكه در روز قيامت نگوييد: چرا ما را بوسيله رفتار پدران مشركمان هلاك مى‌كنى؟ يعنى هلاك شما بخاطر رفتار خود شماست، نه رفتار پدران.

(وَ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ وَ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ‌): همانطورى كه اين آيات را براى شما بيان كرديم، براى سايرين نيز بيان مى‌كنيم و تفصيل مى‌دهيم، تا همه بتوانند به آنها استدلال كنند و از باطل بسوى حق بازگشت كنند

.