در اين بخش، مهم‌ترين ديدگاههاى ابتكارى اين فقيه مجدد را در علم اصول كه در كتاب ارزشمند الفوائد الحائريه ايشان آمده است، عرضه خواهيم داشت، تا به ارزش پيشتاز بودن اين اثر علمى بزرگ پى ببريم.

اين كتاب، در حقيقت به عنوان يكى از مهم‌ترين فتوحات علمى كه در دوران اخير در علم اصول صورت گرفته است، به حساب مى‌آيد.

بررسى و ارزيابى اين كتاب و تعيين جايگاه آن در علم اصول جديد، نيازمند آن است كه كند و كاو مختصرى درباره ديدگاههاى ابتكارى وحيد صورت گيرد و پيوند اين ديدگاههاى تازه با تحولاتى كه فقهاى پس از او در ديدگاههاى ياد شده ايجاد كردند، معلوم گردد. بدين سان مى‌توان به نقش پيشتازى ديدگاههاى وحيد در علم اصول پى برد. اينك آن ديدگاهها را با شرح مختصرى عرضه خواهيم داشت:

١. جداسازى امارات از اصول:ريشه‌هاى نخستين فكر جداسازى امارات ازاصول، به وحيد بهبهانى بر مى‌گردد و پيش از وحيد، فقها فرقى ما بين اين دو نوع دليل نمى‌گذاشتند. چنانكه فقهاى مذاهب چهارگانه اهل سنت، هنوز نيز بين امارات و اصول، جدايى باور ندارند و امارات و اصول را يكجا و در ضمن بحث از دليلهاى شرعيه مى‌آورند.

سر آغاز جداسازى اين دو گونه دليل را از همديگر، براى نخستين بار نزد وحيد بهبهانى مى‌يابيم.

شيخ انصارى در آغاز مقصد سوم از فرائد الاصول، يادآورى مى‌كند:

«جدا ساختن امارات از اصول، و امارات را دليلهاى اجتهادى، و اصول را دليلهاى فقاهتى ناميدن، از وحيد بهبهانى است.» (١٦)

من هر دو كتاب قديم و جديد الفوائد الحائريه را بررسى كردم، ولى اين اصطلاحى را كه شيخ از وحيد نقل مى‌كند، نيافتم. شايد وحيد اين اصطلاح را در

(١٦)فرائد الاصول، شيخ مرتضى انصارى، ج١، ص٣٠٩، انتشارات اسلامى، وابسته به جامعه مدرسين، قم.