پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٩ - وصيّت كننده

واقعيّتى است كه نمى‌شود با آن مبارزه كرد. بايد پذيرفت كه انسان موجودى است با عمرى محدود و به يقين اين عمر سپرى خواهد شد. لذا هر چند مرگ تلخ است و آدمى از آن گريزان، ولى چاره‌اى نيست جز اين‌كه مرگ را بپذيرد. پس پدرى به فرزندش وصيّت مى‌كند كه اين معنا را پذيرفته و در مقابل زمان تسليم شده است و به يقين مى‌داند كه زمان در حال گذر است و چاره‌اى براى آن نمى‌توان انديشيد. به تعبير عاميانه، معناى اَلْمِقِرِّ لِلزَّمَان همان لُنگ‌انداختن و تسليم‌شدن در برابر گذر عمر و زمان است. يعنى ديگر قبول كردم كه اين عمر محدود مى‌باشد و روزى به پايان مى‌رسد. حال به پشتوانه همين امر مسلّم، حضرت مى‌فرمايند: المُدْبِرِ الْعُمْر؛ يعنى پدرى كه عمرش گذشته و سپرى شده و عمر به او پشت كرده و در حال رفتن است؛ رفتنى كه بازگشت ندارد. و اين پدر در برابر روزگار تسليم شده است. تعبير المُسْتَسْلِمِ لِلدَّهْر هم شبيه اَلْمُقِرِّ لِلزَّمَانِ است. البته اين تعبير، مقدارى رساتر و غليظ‌تر است و اين حالت را مجسّم مى‌كند كه گويا دو نفر در ميدان مبارزه و جنگ با هم مى‌جنگند و يكى مشاهده مى‌كند كه ديگرى در شُرُف پيروزى است، لذا دست‌هايش را بالا برده و تسليم مى‌شود. حال، همين حالت را انسان در مقابل گذر زمان دارد؛ در حالى كه مايل نيست تسليم گذر زمان شود و مى‌خواهد باقى بماند و ابدى باشد، اما در جنگ با زمان، سرانجام شكست خود را مسلّم مى‌بيند، لذا دست‌هايش را بالا مى‌برد، در برابر زمان و روزگار تسليم مى‌شود و مى‌پذيرد كه اين عمر در گذر است. آرى، ما نيز بايد بگذاريم و برويم و چاره‌اى جز اين نيست. بنابراين منظور از اَلْمُسْتَسْلِمِ لِلدَّهْر، آن كسى است كه در مقابل روزگار دست‌هايش را به علامت تسليم بالا برده و پذيرفته است كه اين عمر، گذراست و نمى‌توان با آن مبارزه نمود.

در ادامه حضرت على(عليه السلام) خود را به عنوان وصيّت‌كننده اين چنين معرفى مى‌كنند: اَلذَّامِّ لِلدُّنْيَا؛ يعنى اين وصيّت از جانب كسى است كه عمرى را سپرى كرده است و با نظر نكوهش به دنيا نگاه مى‌كند. گويا مى‌فرمايند: توقع نداشته باشيد كه من در اين وصيّت، مطالبى را براى شما بگويم كه شما را به زرق و برق دنيا تشويق كند. بلكه از اوّل، بناست كه با نظر نكوهش به دنيا بنگرم و از دنيا بدگويى نمايم. پدرى كه عمرى را سپرى كرده است، ولى از زندگى دنيا خيلى دل خوشى ندارد، چگونه به ديگران بگويد كه قدر زندگى دنيايتان را بدانيد و هرچه