چنين سخنى را بگويد: «اَحْسَنُ كَلِمَةِ حِكَم». آن سخن حكيمانه و معيار جامع اين است كه در رفتار با ديگران، «معيار، خودت هستى»، با هر كسى آن‌گونه رفتار كنيد كه دوست داريد با شما رفتار كنند. يعنى خودت را جاى طرف مقابل بگذار و بگو اگر به جاى او بودم، دوست داشتم با من اين‌گونه رفتار شود، پس من هم با او همان‌طور رفتار مى‌كنم كه دوست دارم با من رفتار كنند. اگر آدمى اين ميزان را در دست داشته باشد، بسيارى از مسايل و مشكلات معاشرتى وى حل مى‌شود. البته ممكن است اين‌گونه عمل نمودن در روزهاى اول مقدارى فكر و تأمّل و تحمّل، لازم داشته باشد ولى بعد از چندى تمرين، كاملا براى او ملكه مى‌شود و با هر كسى آن‌گونه برخورد مى‌كند كه دوست دارد با او رفتار كنند.

ثمره معاشرت نيكو

در نگاه مجدد به اين معيار جامع، چند نكته با ارزش و مهم ديگر به دست مى‌آيد. نخستين نكته دايره گسترده كاربرد اين قاعده است؛ به اين معنا كه از لحاظ كاربردى اين معيار يك ملاك صد در صد ارزشى والا، با كارآيى وسيع را در اختيار ما قرار مى‌دهد و مسؤوليت ما را در تمام حوزه‌هاى رفتارى معين مى‌كند. نكته ديگر علت بيان اين معيار است كه چرا بايد در مقابل ديگران اين‌گونه باشيم كه خود را به جاى آنها بگذاريم؟ نيك روشن است كه كيفيت رفتار و برخورد با ديگران از يك بينش و نگرش هستى شناسانه و انسان‌شناسانه سيراب مى‌گردد و آن برابر بودن تمام انسان‌ها در انسانيت و كرامت انسانى است. طبق آنچه كه همه انبيا و كتب آسمانى فرموده‌اند، همه ما از يك پدر و مادر هستيم. به علاوه اگر كسى در اين نكته كه همه انسان‌ها در انسانيت و شرافت انسانى مشترك هستند، اشكال و اختلاف نظر داشته باشد و يا حتى ترديد كند، توقعات متقابل انسانى را نمى‌تواند انكار كند. نمى‌شود انتظار داشته باشد ديگران با او رفتار خاصى داشته باشند ولى او به نسبت ديگران، آن رفتار و آن اهتمام متقابل را نداشته باشد. بلكه به يقين اذعان دارد كه اگر ما توقعى از ديگران داريم، آنها هم چنين توقعى را از ما خواهند داشت. از اين‌رو براى اين‌كه توقع متقابل همديگر را بفهميم و بدانيم كه چگونه با ديگران رفتار كنيم، بايد خود را در جاى طرف مقابل فرض كنيم كه اگر به

‌