اين حقايق چه كارى بايد بكند و به چه امورى بايد توجه نمايد تا در آينده دچار حسرت نشود و به خسران جبران‌ناپذير مبتلا نگردد؟ به تعبيرى ديگر اوّلين قدم‌ها در مسير گذر از دنيا به آخرت از كجا مى‌گذرد و انسان چگونه بايد اين راه را طى نمايد تا سرانجام ميهمان رضوان الهى شود و به غضب و عذاب خداوند مبتلا نگردد؟ گويا در همين راستا است كه حضرت(عليه السلام)به بيان سفارش‌هاى خود پرداخته‌اند كه اينك به شرح آن پندها مى‌پردازيم.

اوّلين شرط سعادت

همان‌گونه كه در ابتداى اين وصيّت‌نامه گذشت، مخاطب اين سفارش‌ها مسلمانى است كه اعتقادات صحيح دارد و نسبت به واجبات و محرمات اطلاعات اجمالى دارد و ضروريات و قطعيات اسلام را مى‌داند. با اين وصف، طبيعى است كه چنين شخصى اهتمام به انجام واجبات و ترك محرّمات خواهد داشت؛ يعنى به توصيه آغازين اين كلام (تقوا)، كاملا پايبند است و از محرّمات اجتناب مى‌كند و واجبات را نيز امتثال مى‌نمايد. امّا اينك بعد از عمل كردن به اين نصيحت، يعنى عمل به امورى كه واجب بودن آن را مى‌داند و نيز ترك آن‌چه از حرام بودن آن آگاه است، اين سؤال جلوه‌گر مى‌شود كه چه كنيم تا در مسير زندگى بهترين استفاده را از دنيا براى زندگى آخرت ببريم؟ و چگونه از دنيا براى تحصيل آخرت استفاده كنيم تا دنيا هدف ما قرار نگيرد؟ خلاصه بعد از آگاهى از اين‌كه زندگى دنيا، ابزار و وسيله‌اى بيش نيست حال، اين پرسش رخ مى‌نمايد كه پس چه چيز براى ما مهم است؟ به چه بايد اهميّت داد و در مقام عمل چه بايد كرد؟ گويا در اين مقام است كه حضرت على(عليه السلام)مى‌فرمايند اولين قدم اين است كه درباره آن‌چه نمى‌دانيم و شك داريم، تحقيق كنيم تا وظايف خود را بهتر درك كنيم و هرگز قدم در بيراهه نگذاريم.

البته اين سخن خود يك مطلب اساسى است كه در همين بخش، در ضمن مطالبى كه آينده در ذيل «تفقّه در دين» مى‌آيد، مورد بحث قرار خواهد گرفت. امّا قبل از رسيدن به بحث «تفقه در دين» سكوت كردن در مواردى كه انسان نسبت به آنها جهل دارد، خود مطلب مستقلى است كه حضرت على(عليه السلام) ما را به آن سفارش كرده، مى‌فرمايند: «از آن‌چه نمى‌دانى سخن مگو.»

‌