«كدح» به حركت و تلاشى گفته مى‌شود كه با رنج و مشقت همراه است. از اين رو معناى «إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّك» اين است كه حركت انسان به سوى خداوند حركتى ساده و آسان نيست، بلكه ناهموارى‌ها و ناملايمات فراوانى در اين مسير وجود دارد كه انسان بايد با آنها دست و پنجه نرم كند.

در همين زمينه مناسب است به مطلبى از مرحوم شيخ محمدتقى آملى توجه كنيم. اين مطلب را مرحوم شهيد شيخ غلامرضا دانش آشتيانى براى من نقل كرد. آن مرحوم از جمله كسانى بود كه در جريان انفجار حزب جمهورى به همراه شهيد بهشتى و يارانش به شهادت رسيد. مرحوم شيخ محمدتقى آملى از بزرگان علما و صاحب حاشيه بر منظومه مرحوم سبزوارى است و انسانى وارسته و مهذب بود. مرحوم آشتيانى زمانى خدمت ايشان رسيده بود و ضمن بيان حالات و روحيات خود از ايشان درخواست كرده بود كه براى سير و سلوك و طى طريق و سير الى الله مطلبى بگويند و او را راهنمايى كنند. مرحوم شيخ محمدتقى آملى در پاسخ فرموده بود: اين راهى كه شما مى‌خواهى در آن قدم بگذارى پيمودنش بسيار مشكل است و نبايد آن را كارى سهل و ساده بپندارى. بايد خودت را براى تحمل رنج‌ها و مشكلات اين راه كاملا آماده كنى. سپس فرموده بود: پيمودن اين راه مثل كندن كوه با مژه چشم است! اگر مى‌خواهى، بسم الله! اما بدان كه مى‌خواهى به چنين راهى وارد شوى، و نبايد تصور كنى كه اين هم هوسى مانند ساير هوس‌ها است كه انسان براى رسيدن به آن به راه مى‌افتد. البته از آن طرف نيز مقصد اين راه بسيار عالى است و هر قدمى كه انسان در آن بردارد از همه دنيا و هرچه در آن است ارزشش بيشتر خواهد بود.

در هر صورت، كسى كه مى‌خواهد اين راه را برود، بايد خستگى‌هايى را تحمل نمايد، با خطرهايى دست و پنجه نرم كند و سختى‌هايى را بر خود هموار سازد. اين راهى است كه در هر قدم آن لغزشگاه‌ها، دره‌ها و پرتگاه‌هاى خطرناكى قرار دارد و انسان بايد بسيار با احتياط قدم بردارد و مراقب باشد تا پايش نلغزد و سقوط نكند. در همين زمينه، زمانى روايتى را در يكى از كتاب‌هاى حديث مى‌خواندم كه بعدها هر چه جستوجو كرديم آن حديث را پيدا نكردند. در آن روايت كه از امام صادق(عليه السلام)نقل شده بود در