فرزندش را رها كند. بدين ترتيب همين محبتى كه اصلش بد نبود و بلكه بسيار هم لازم بود، موجبات بدبختى انسان را فراهم مى‌كند و سبب ترك واجب مى‌شود؛ آن هم واجبى كه ترك آن، مصالح اسلام و جامعه اسلامى را در مخاطره قرار مى‌دهد. از همين رو هم هست كه خداوند در اين زمينه تهديدى عجيب را مطرح مى‌كند: فَتَرَبَّصُوا حَتّى يَأْتِيَ اللهُ بِأَمْرِه؛ آيا به سبب علاقه به مال و همسر و فرزند جهاد را رها و انفاق را ترك مى‌كنيد؟ پس اكنون منتظر باشيد تا خداوند فرمانش را به اجرا بگذارد و به حسابتان برسد!

در مباحث پيشين، پيرامون قاعده «اعتدال» سخن گفتيم و اشاره كرديم كه البته اين قاعده عموميت ندارد و در مواردى استثنا مى‌خورد؛ اما يكى از موارد و مصاديق صحيح آن مى‌تواند بحث فعلى ما باشد. محبت به همسر و فرزند بايد در حدى باشد كه اگر با تكاليف الهى تزاحم پيدا كرد بر آنها نچربد و مانع انجام تكليف نگردد. اين تكليف ممكن است حضور در جبهه، رفتن به شهرى ديگر براى تحصيل يا تبليغ، و نظاير آنها باشد. محبت به همسر و فرزند تا جايى مطلوب است كه مزاحم انجام ساير تكاليف نشود. قرآن كريم در آيات متعددى خطر محبت افراطى زن و فرزند و مال را گوشزد كرده و با بيانات مختلفى پيروان خود را از آن برحذر داشته است. تعبير برخى آيات اين است كه بعضى از همسران و فرزندان دشمن آدمى هستند و انسان بايد از آنها برحذر باشد و دورى نمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَأَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِنْ تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللهَ غَفُورٌ رَحِيم؛[١] اى كسانى كه ايمان آورده ايد، در حقيقت برخى از همسران و فرزندان شما دشمنان شمايند، از آنان برحذر باشيد، و اگر ببخشاييد و درگذريد و بيامرزيد، پس همانا خداوند آمرزنده مهربان است.

سپس در ادامه و در آيه بعد، از مال و فرزند با تعبير «فتنه» ياد مى‌كند:

إِنَّما أَمْوالُكُمْ وَأَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَاللهُ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيم؛[٢] اموال و فرزندانتان صرفا[وسيله]آزمايش [شما] هستند، و خدا است كه پاداش بزرگ نزد او است.

بنابراين نبايد تصور كرد كه همسر و فرزند هميشه و به طور مطلق موجب سعادت انسان

[١] تغابن (٦٤)، ١٤. [٢] همان، ١٥.