است كه مؤمنان رستگار كسانى نيستند كه صرفاً به خواندن نماز اكتفا مى‌كنند، بلكه «نمازِ با خشوع» است كه مى‌تواند انسان را در مسير تكامل به پيش ببرد و به فلاح نزديك سازد.

اما خواندن نماز با خشوع، عامل ايجابى و مثبت براى تحقق فلاح است و قرآن در كنار آن بلافاصله به يك عامل سلبى و منفى نيز اشاره مى‌كند:

وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ؛[١] و آنان كه از بيهوده روى گردانند.

همچنان كه در آغاز بحث اشاره كرديم، ما اگر فقط به واجبات و مستحبات و جنبه‌ها و عوامل مثبت نگاه كنيم و چندان اهتمامى به شناختن گناه و پرهيز از عوامل منفى نداشته باشيم بارمان به منزل نخواهد رسيد. اين كار مثل آن است كه كشاورزى بذر گندم بكارد و سپس آن را تا مرحله درو آبيارى و رسيدگى كند، اما پس از درو و خرمن كردن محصول، صاعقه و آتشى در آن بيفتد و تمام را خاكستر نمايد:

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيل وَأَعْناب تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَْنْهارُ لَهُ فِيها مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ وَأَصابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللهُ لَكُمُ الآْياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ؛[٢] آيا كسى از شما دوست دارد كه باغى از درختان خرما و انگور داشته باشد كه از زير آنها نهرها روان است، از هرگونه ميوه اى داشته باشد، و در حالى كه او را پيرى فرا رسيده و فرزندانى خردسال دارد، [ناگهان] گردبادى آتشين بر آن [باغ] زند و [باغ يكسره] بسوزد؟ اين‌گونه، خداوند آيات [خود]را بر شما روشن مى‌گرداند، باشد كه شما بينديشيد.

ما بايد مراقب باشيم تا چنين طوفانى به خرمن اعمالمان نيفتد و با دست خويش آتشى بر كرده‌هاى خود نزنيم و آنها را بر باد ندهيم. تحقق اين امر مشروط به آن است كه آدمى امورى را ترك كند. تنها در اين صورت است كه اولا به خواندن نماز با خشوع موفق مى‌شود و بعد هم نتيجه و ثمره اين نماز باقى مى‌ماند و از بين نخواهد رفت. از اين رو، براى آن‌كه هم توفيق نماز با خشوع داشته باشيم و هم اثر آن باقى بماند، لازم است دستور دوم (وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ) را رعايت كنيم.

[١] همان، ٣. [٢] بقره (٢)، ٢٦٦.