رستگاران - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٥٦ - دو نوع كاربرد واژه ها در قرآن

يا اين آيه كه مى‌فرمايد:

وَاللهُ بَصِيرٌ بِالْعِباد؛[١] و خداوند نسبت به بندگانش بينا است.

اما گاه «عباد» به معناى خاص به كار مى‌رود و فقط گروه خاصى از بندگان را شامل مى‌شود. براى نمونه، اشاره كرديم كه آيه شريفه «فَادْخُلِي فِي عِبادِي»[٢] در سوره مباركه فجر از اين قبيل است.

اكنون «عباد الرحمان» نيز كه در سوره فرقان آمده، از مواردى است كه «عباد» در آن به معناى خاص به كار رفته است. از يك نگاه، همه مردم بندگان خداى رحمان هستند و از اين حيث تفاوتى بين آنها نيست. اما به قرينه اوصافى كه در ادامه آيه و آيات بعدى آمده، معلوم مى‌شود كه اين‌جا مقصود از «عباد الرحمان» همه انسان‌ها نيستند و معناى خاصى از آن اراده شده است.

اما اين‌كه چرا از بين همه اسما و صفات خداوند، در اين‌جا صفت رحمانيت خداوند انتخاب شده، شايد نكته‌اش اين باشد كه اين‌جا صحبت از عباد و بندگانى است كه مشمول «رحمت خاص» الهى قرار مى‌گيرند و لياقت درك و دريافت رحمت‌هاى ويژه خداوند را پيدا مى‌كنند. در هر حال، از سياق كلام اين مقدار مسلّم است كه مقصود از «عباد الرحمان» در اين‌جا همه بندگان و خلايق نيستند، بلكه آن گروه از بندگان منظورند كه اوصافشان در ادامه آمده است.

در واقع اضافه عباد به رحمان در اين‌جا بر اساس نكته و عنايتى خاص انجام شده كه اصطلاحاً «اضافه تشريفى» ناميده مى‌شود. مقصود از اضافه تشريفى اضافه‌اى است كه مضاف از مضاف‌اليه كسب شرافت و حرمت مى‌كند. اين اضافه در موارد ديگرى نيز در قرآن كريم به كار رفته است. براى مثال، اين‌كه خانه كعبه را «بيت الله» و خانه خدا مى‌نامند از همين باب است. به لحاظ تكوينى همه مكان‌ها مخلوق خداوند هستند و با خداى متعال نسبت دارند، اما اين‌كه قرآن مكانى خاص را به خصوص «بيت الله» ناميده، به لحاظ شرافت و عظمت و حرمتى است كه خانه كعبه دارد. يا اين‌كه خداى متعال در