نگفته است یا تردید کند که سخن گفته یا نه، نماز او محکوم به صحّت است. بر این اساس، به همه‌ی احادیث می‌توان عمل کرد؛ مگر حدیثی که دچار مخالفت تباینی با قرآن باشد.

با بررسی دیدگاه صاحب‌نظران فریقین می‌توان به این نتیجه دست یافت که دیدگاه اکثریّت قاطع آنان این است که معیار نقد، عدم مخالفت احادیث با قرآن است، نه عدم موافقت با قرآن. اینک دیدگاه آنان بررسی می‌شود.

بررسی دیدگاه صاحب‌نظران درباره‌ی مفاد روایات عرضه

گرچه دیدگاه‌های عالمان شیعه و اهل سنّت در زمینه‌ی معیارهای نقد روایات از جمله قرآن عموماً به‌ صورت روشن و منقّح نیامده است، با این‌ حال تعمق در نوع نگرش و کارکرد معیار قرآنی از نگاه آنان، به‌خوبی نشان می‌دهد که معیار نقد از نظر آنان، مخالفت حدیث با قرآن است، نه موافقت با قرآن؛ به‌ عنوان نمونه، شیخ صدوق معتقد است: «و لا یجب أن تنكر من الاخبار ألفاظ القرآن.»[١٤٠] نشان از آن دارد که از نگاه ایشان روایت نباید مخالف قرآن باشد؛ پس مخالفت روایت با قرآن معیار نقد آن است.

سیّدمرتضی روایات رؤیت خداوند در قیامت را مخالف قرآن می‌داند، شیخ طوسی دو روایت نقل شده از امام صادقD را به‌ خاطر مخالفت با قرآن مردود اعلام کرده است.[١٤١] شیخ حرّ عاملی بر مبنای تعارض روایت ترجیع قرآن با آیات آن را نقد کرد.[١٤٢]

علّامه طباطبایی؛ گرچه در تبیین رابطه‌ی کتاب و سنّت، به‌ خاطر ضرورت موافقت سنّت با قرآن، سنّت را در طول قرآن دانسته است،[١٤٣] با این حال در تمام مواردی که در تفسیر خود به نقد روایات با معیار قرآنی پرداخته بر مخالفت آن‌ها با قرآن تأکید کرده است؛ چنان‌که بر اساس

[١٤٠]. من لايحضره الفقيه، ج١، ص٣٣٤ – ٣٣٥. در پاورقی در توضیح این عبارت شیخ صدوق چنین آمده است: «ای الألفاظ الواردة فی القرآن و هی بالرفع أسند إليها ينكر على صيغة المجهول؛ أی لا موجب لانكار الاخبار التی لا يجوز حملها على ظاهرها إذا كانت مطابقة أو موافقة لألفاظ القرآن بل يجب تأويلها و حملها على غير الظاهر كما نفعل هكذا فی ألفاظ القرآن. فالوجه في هذا الخبر له تأويل و المراد بوجه الله أنبياؤه وحججهF.»

[١٤١]. تهذیب‌الاحکام، ج٧، ص٢٧٥.

[١٤٢]‌. الفوائد الطوسیة، ص٨٣ – ٨٥؛ الاثنا عشریة، ص١٣٨ – ١٤١.

[١٤٣]‌. برای تفصیل بیشتر (ر.ک: رابطه‌ی متقابل کتاب و سنّت، ص٢٥٣ ـ ٢٦٠.)