حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢٥ - نکته نگاری برای حدیث
حدیثی همان کار نکتهنگار حدیثی است که به دلایلی ضرورت آن را درک کرده است. این امر دستکم به شکل گویا در کارنامهی خطبا و برگزار کنندگان جلسههای دینی و حدیثی دارای پیشینه است. مشابهی این نگارش در خصوص «علم رجال» نیز پیشینه دارد. نکاتی که ضمن تحقیقها و نگارشهای فقهی، مورد توجّه فقها قرار میگرفت، در آخر تألیفات فقهی یا به صورت مستقل با عنوان فواید رجالی، نگارش مییافت؛ مانند: الفوائد الرجالیة بزرگانی چون "سیّد بحر العلوم" و "وحید بهبهانی."
• ضوابط نکتهنگاری
پر واضح است که نسبت دادن یک مطلب به منظومه معارف دین، نیازمند رعایت ضوابطی است که تنها با ملاحظه آنها، ارزش انتساب به دین مییابد و شایستهی داوری اهلنظر میگردد. امور ذیل را میتوان به عنوان ضابطه و قواعد خاصّ نکتهنگاری برشمرد:
ـ در نخستین گام، نکتهی برداشتی و برجسته شدهی ما نیازمند مهر تأیید از سوی اصول استنباط از متون دینی است؛ از اینرو، برجسته کردن گزارهی یک حدیث ضعیف و یا جعلی به هیچ روی پذیرفتنی نیست.
ـ نکتهی برجسته شده نباید با مصالح مسلمانان در دورهی حاضر در تعارض باشد؛ مانند اموری که به دلیل آماده نبودن بستر فرهنگی آن، باعث سوء استفاده دشمنان و منافقان قرار میگیرد.
ـ نکتهنگاری را نباید با نمایهزنی حدیث اشتباه گرفت؛ زیرا در نمایهزنی تمام مطالبی که از یک متن حدیثی قابل استفاده است، عنوان مستقل میگیرند، در حالی که در نکتهنگاری بنا است، یک یا چند پیام حدیثی به دلیل اهمّیّت موضوع آن، برجسته و تا حدوی برای آن شرح و توضیح نوشته شود. با این توجیه که تاکنون مورد بیتوجّهی یا کم توجّهی بوده و طرح آن اکنون، مورد نیاز جامعه است.
ـ نکتهی برجسته شده با ملاحظهی دیگر آموزههای دین در همان موضوع و دیگر معارف کلّی دین، برداشت شده باشد و تبیین نیز به گونهای باشد که تصوّر تعارض با دیگر آموزهها نرود.
ـ مخاطبان امروزی نسبت به گذشته، حوصلهی کمتری برای مطالعه و دقّت در متون دارند؛ پس لازم است، مطلب توضیحی، حتّیالامکان مختصر، روان و مفید باشد.