حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ١٢ - آشنایی با طریق شیخ طوسی و نقش کاربردی آن
اصحاب امامیه پرداخته است و در دیگری به اصول آنان؛ بهخوبی توانسته است، حقّ مطلب را ادا نماید؛ ولکن این دو کتاب قبل از آنکه به وسیلهی اصحاب ما (علمای امامیه) استنساخ گردد و نسخهبرداری شود، به دست بعضی از وراث او از بین رفته و تلف شدهاند؛ بدانجهت وظیفهی خویش دانستم تا کتابی تألیف بنمایم و در آن به معرّفی و شناسایی اصول و مصنّفات اصحاب ائمّهG و علمای امامیه بپردازم و هیچگاه مدّعی نیستم که به همهی اصول و مصنّفات اصحاب دست یافتم و آنها را استیفا نمودم؛ زیرا تصنیفات اصحاب و اصول آنان به جهت پراکندگی در شهرها و سرزمینهای دور، قابل گردآوری نیستند؛ هرچند که تمام کوشش خود را برای دستیابی به آنها بهکار میگیرم و آن را تا حدّ توان و وسع خود پیگیری مینمایم.[١٢]
بدان جهت در ترجمهی هر فردی با تعبیر «له اصل؛ له کتاب؛ له نسخه و له نوادر» به تألیفات وی اشاره نموده است و در مجموع بیش از نهصد نفر از مصنّفان و اصلنویسان و بیش از دو هزار کتاب از اصول و مصنّفات شیعه را در الفهرست نام برده است.[١٣] "شیخ طوسی" بر اساس ضوابط فهرستنگاری، در معرّفی اصول و مصنّفات راویان و اصحاب ائمّهG اسناد و طرق خود را به مؤلّفان و تألیفاتشان ذکر کرده است، از باب نمونه در ترجمه ابان بن عثمان مینویسد:
«له اصل؛ اخبرنا به عدّة من اصحابنا عن ابیالمفضل محمّد بن عبدالله الشیبانی عن ابیجعفر محمّد بن جعفر بن بطة عن احمد بن محمّد بن عیسی عن محسن بن احمد عن ابان.»
و در ترجمهی احمد بن محمّد بن عیسی اشعری قمی مینویسد:
«و صنف کتباً منها: کتاب التوحید؛ کتاب فضل النبی٤؛ کتاب المتعه؛ کتاب النوادر؛ کتاب الناسخ و المنسوخ. اخبرنا بجمیع کتبه و روایاته؛ عدّة من اصحابنا منهم: الحسین بن عبیدالله و ابن ابیجیّد عن العطّار عن ابیه و سعد بن عبدالله عنه.
[١٢]. الفهرست، ص٤.
[١٣]. بازشناسی منابع اصلی رجال شیعه، ص٢١٢؛ دانش رجال، ج٢، ص١٣٧.