در افكندند. در اين طرح، كاخى سر بر آورد كه بسى بلندتر از معجم‌هاى لفظىِ قرآن است؛ زيرا به باز گفتن و ثبت معارفى كه در قرآن، لفظى براى آن آمده است، بسنده نشده و ناگفته‌هاى ديگرى را نيز به تحقيق مى‌گيرد. ايشان از اين‌كه مأخذ معتبر و فرهنگِ آسانيابى كه به بهترين شيوه اطلاع رسانى كند، وجود ندارد اظهار تأسف كرده و مى‌نويسند:

گاه اتفاق مى‌افتاد كه براى پى بردن به نظر قرآن درباره يك موضوع ناگزير از مطالعه تمامى آن مى‌شدم ... متأسف بودم كه چرا امّت اسلامى، طى قرن‌ها، آن‌گونه كه بايد براى اين كتاب ... سرمايه‌گذارى بايسته‌اى نكرده و در طول روزگار طولانى، دائرة المعارفى قرآنى تدوين نشده است تا جويندگانِ معرفت و حكمت ... به آسانى از آن بهره گيرند. [١] ايشان سال‌ها در پى فرصتِ مناسبى بودند كه بتوانند انديشه بلند خود را جامه عمل بپوشانند؛ تا اين كه در سال ١٣٥٤ دستگير و روانه زندان شدند. پس از محاكمه، معلوم شد كه توقف معظم له در زندان طولانى خواهد بود. بنابراين فرصت مناسبى را كه در پى آن بودند در زندان يافتند و همان جا عزم خود را براى سامان دادن به تحقيقى كه پيش‌تر بدان مى‌انديشيدند، جزم كردند. [٢] نخستين هدف اين اثر، گردآورى همه اطلاعات براساس مفاهيم، و در نهايت طبقه‌بندى آنها براى استفاده آسان و سريع خواننده است. در اين شيوه، آيات قرآن بر اساس معنا و محتواى آن‌ها، فيش‌بردارى و نمايه‌سازى مى‌شود و سپس زير عناوين و موضوعات كلى و يا نسبتاً كلى قرار مى‌گيرد.

سى و يك هزار فيش و بيش از هشتاد هزار موضوع ره‌آورد تلاش‌هاى چندين ساله‌اى است كه براى بارورى و شكوفايى آن فكر بكر هزينه شد.

اين يادداشت‌ها، يك بار پس از آزادى ايشان از زندان و تحت نظارت خودشان، طبقه بندى و تفكيك شد. امّا حضور دائمى و مفيد معظم له در متن رويدادهاى انقلاب و كشور، تكميل و عرضه مناسب آنها را امكان ظهور نمى‌داد. از همين‌رو، اين مهم از سوى ايشان به دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم واگذار شد. اين دفتر نيز براى پيشرفت دقيق و سريع كار، واحد ويژه‌اى را بنيان گذاشت كه موسوم به «مركز فرهنگ و معارف قرآن» گرديد. مركز نامبرده، عهده‌دار تكميل، تنظيم و انتشار يادداشت‌هاى پيش گفته شد و اينك بدين كار اشتغال دارد. آنچه اينك پيش روى خوانندگان گرامى و پژوهشگران ارجمند است، حاصل تلاش همكاران مركز براى پيشبرد هدف ياد شده است. اين مركز، نخست، اطلاعات موجود را به چندين برابر افزايش داد و مدخل‌هاىِ جديدى را بر آن‌

[١] تفسير راهنما، مقدمه، ص ٩.

[٢] تفسير راهنما، مقدمه، ص ١١.