پنداشته‌اند: قائم به موجودى ديگر باشد، قرآن كريم از سوى ديگر روح را معرفى مى‌كند به اينكه از امر پروردگار است، و مى‌فرمايد:(قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي)[١] و سپس امر پروردگار را با امثال آيه‌(إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ)[٢] معرفى نموده و مى‌رساند كه: امر خدا همان كلمه ايجادى است كه خداى سبحان هر چيزى را با آن ايجاد مى‌فرمايد. و به عبارت ديگر: امر خدا همان وجودى است كه به اشياء افاضه مى‌فرمايد، اما نه وجود از هر جهت بلكه از اين جهت كه مستند به خداى تعالى است، و آميخته با ماده و زمان و مكان نيست، هم چنان كه آيه‌(وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ)[٣] به اين مجرد از ماده و زمان و مكان اشاره دارد. زيرا تعبير مذكور در جايى گفته مى‌شود كه تدريج در كار نباشد، يعنى مادى و محكوم به حركت مادى نباشد، خواننده عزيز اين اجمال را در نظر داشته باشد، تا ان شاء اللَّه بيان مفصل آن در تفسير سوره اسرى بيايد.

از بيان مختصرى كه گذشت، اين معنا معلوم شد كه روح، كلمه حيات است كه خداى سبحان آن را در اشياء به كار مى‌برد و آنها را به مشيت خود زنده مى‌كند، و به همين جهت آن را در آيه‌(وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا)[٤] وحى ناميده و القاى آن را بر رسول و نبى، ايحاء خوانده، پس معناى القاى كلمه خداى متعال (كلمه حيات) به قلب رسول خدا ٦ اين است كه روح را بسويش وحى كند (دقت فرماييد).

پس اينكه فرمود:(يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ) چه حرف باء را سببيه بگيريم و چه مصاحبت، معنايش يكى مى‌شود و تفاوت زيادى ميان آن دو نخواهد بود، و اين خود با دقت و تامل روشن مى‌شود، چون كه تنزيل ملائكه با مصاحبت و همراهى روح عبارتست از القاى آن در قلب پيامبر تا قلب وى با داشتن آن روح، آماده گرفتن معارف الهى گردد، و همچنين تنزيل ملائكه به سبب روح به همين معنا است، چون كلمه خداى تعالى كه همان كلمه حيات باشد در ملائكه اثر گذاشته و آنان را مانند انسانها زنده مى‌كند.

[١] سوره اسرى، آيه ٨٥.

[٢] امر و فرمان خداوند چنين است كه وقتى خلقت چيزى را اراده كند و بگويد. موجود باش، موجود مى‌شود، پس منزه و پاك است خدايى كه ملك و ملكوت هر موجودى به دست قدرت او است.

سوره يس، آيه ٨٢ و ٨٣.

[٣] و امر ما نيست، جز يكى( فرمان ما در عالم يكى است) و در سرعت مانند چشم بهم زدن است. سوره قمر، آيه ٥٠.

[٤] و اين چنين به تو وحى كرديم روحى از امر خود را. سوره شورى، آيه ٥٢.