جن است همانطور كه آدم پدر بشر مى‌باشد، و يا به گفته حسن‌[١] همان ابليس است، و يا به گفته راغب‌[٢] نسل جنى ابليس و يا نوع مخصوصى از جن است، اقوال مختلفى است كه بيشترش بى دليل است.

آنچه كه تدبر در آيات قرآن كريم به دست مى‌دهد اين است كه در دو آيه مورد بحث جان را مقابل انس گرفته و آن دو را دو نوع گرفته، و همين دو نوع گرفتن آن دو دليل و يا حد اقل اشاره دارد بر اينكه يك نوع ارتباطى در خلقت آن دو هست، و نظير دو آيه مورد بحث، آيه‌(خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخَّارِ وَ خَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ)[٣] است.

سياق آيات مورد بحث هم خالى از دلالت بر اين معنا نيست كه ابليس از جنس جن بوده، و گر نه جمله‌(وَ الْجَانَّ خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ ...) لغو مى‌شد. در جاى ديگر از كلام خود هم فرموده كه ابليس از جن بود، و آن آيه‌(كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ)[٤] است، از اين آيه به خوبى بر مى‌آيد كه جان (در آيه مورد بحث) همان جن بوده، و يا يك نوعى از انواع آن بوده، در غير اين دو آيه ديگر اسمى از جان برده نشده، و هر جا بحثى از موجود مقابل انسان اسمى رفته به عنوان جن بوده، حتى در مواردى كه عموميت كلام، ابليس و همجنسان او را هم مى‌گرفته- مانند آيه‌(شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ)[٥] و آيه‌(وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ)[٦] و آيه‌(سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلانِ)[٧] و آيه‌(يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطارِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ فَانْفُذُوا)[٨]- به لفظ جن تعبير شده است.

[١] مجمع البيان، ج ٦، ص ٣٣٤ و تفسير فخر رازى، ج ١٩، ص ١٨٠.

[٢] مفردات راغب، ماده جن .

[٣] انسان را از گل خشكيده چون سفال و جن را از آتشى زبانه‌دار آفريد. سوره الرحمن، آيه ١٤ و ١٥.

[٤] از جن بود پس از امر پروردگارش سر باز زد. سوره كهف، آيه ٥٠.

[٥] سوره انعام آيه ١٢.

[٦] وعده عذاب خدا بر كفار در امتهاى گذشته از جن و انس عملى شد. سوره فصلت، آيه ٢٥.

[٧] به زودى به كار شما مى‌پردازيم اى جن و انس. سوره الرحمن، آيه ٣١.

[٨] اى گروه جن و انس اگر مى‌توانيد كه به اطراف و نواحى زمين و آسمانها نفوذ كنيد، بكنيد سوره الرحمن، آيه ٣٣.