اين طريق، عبارت از اين است كه خداى متعال، به واسطه سخنى كه خود معجزه است، به نبوّت پيامبر خود گواهى مى‌دهد، يعنى عموم مردم به روشنى مى‌فهمند كه اين سخن، سخن بشر نيست وانسان، هر اندازه هم مدارج علم و فرهنگ و ادب را پيموده باشد، باز نمى‌تواند چنان سخنى بگويد.

[گواهى رفتارى‌]

و امّا گواهى رفتارى نيز مى‌تواند به دو شكل باشد:

١. معجزه.

يعنى كارى كه نشان دهد مدّعى نبوّت با خداى متعال، ارتباط دارد. به همين دليل است كه قرآن كريم، از اين كار به «آيه» و «بيّنه» تعبير مى‌كند؛ مانند افكندن عصا و تبديل آن به اژدها و زنده كردن مُردگان.

بر اين اساس، هرگاه كسى كه مدّعى نبوّت است، معجزه‌اى بياورد، آن معجزه، گواهى عملى از جانب خداى متعال بر حقانيّت ادّعاى اوست.

٢. تقرير.

اگر فرض كنيم فردى خودش را براى مردم، نماينده فلان شخص مشهور معرّفى نمايد و در حضور آن شخص مشهور، براى مردم، سخنانى ايراد كند و مدّعى شود كه از جانب آن شخص است و آن شخص، آزادانه و بدون آن كه عذرى داشته باشد، سكوت اختيار كند، اين سكوت و خاموشى، تقرير يا شهادتى عملى از جانب آن شخصيت بر صدقِ نيابت مدّعى و درستى سخنان او به شمار مى‌آيد.

با توجّه به آنچه گذشت، چنان كه شخصى خودش را فرستاده خدا معرّفى كند و نبوّت خود را، به نحوى از انحا، در محضر پديد آورنده جهان، مطرح سازد و نبوّت او را نه تنها توده مردم، بلكه حتّى اهل علم بپذيرند و خداى متعال، ادّعاى او را در برابر مردم به طريقى روشن باطل نسازد، چنين سكوتى، شهادت عملى و تقرير و تأييدى است بر درستى و حقانيّت ادّعاى او.

خداوند متعال، چه راهى براى گواهى دادن به پيامبرى پيامبر اسلام به كار گرفت؟

اكنون كه مفهوم گواهى دادن خداى متعال روشن شد، لازم است ببينيم كه خداوند متعال براى تصديق و تأييد نبوّت پيامبر اسلام، كدام يك از راه‌هاى پيش گفته را به كار گرفته است.

با ملاحظه سيره پيامبر اسلام، معلوم مى‌شود كه خداى متعال، درستى و حقانيّت نبوّت آن بزرگوار را به هر چهار طريق ياد شده، تأييد كرده و به واسطه اين راه‌ها بر پيامبرى او گواهى داده است.