إنّا لَأُمَراءُ الكَلامِ ، وَ فينا تَنَشَّبَت عُروقُهُ ، وَ عَلَينا تَهَدَّلَت غُصونُهُ . [١] ما اميران سخنيم . رگ و ريشه هاى سخن ، در ميان ما دويده و شاخه هاى آن بر ما آويخته است .

٢ . نكوهش فصاحت و بلاغت

دسته دوم از احاديث فَصاحت و بَلاغت، احاديثى هستند كه فصاحت و بلاغت را به شدّت مذمّت مى كنند و فقد اين صفت را ستايش مى نمايند ، مانند آنچه از پيامبر صلى الله عليه و آله گزارش شده كه مى فرمايد : إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ البَليغَ مِنَ الرِّجالِ ، الَّذى يَتَخَلَّلُ بِلِسانِهِ تَخَلُّلَ الباقِرَةِ بِلِسانِها . [٢] خداوند عز و جل از مرد سخنورى كه زبانش را مانند گاو به هر طرف مى چرخاند [و هر رطب و يابسى را به دهان مى آورد]، نفرت دارد . و يا خطاب به عبد اللّه بن رواحه مى فرمايد : كُفَّ عَنِ السَّجعِ ؛ فَما اُعطِىَ عَبدٌ شَيئا شَرّا مِن طَلاقَةٍ فى لِسانِهِ . [٣] از سجع گويى خوددارى كن ؛ [٤] زيرا به هيچ بنده اى چيزى بدتر از زبان آورى [و افسار گسيختگى در زبان]، داده نشده است . و يا در ستايش از ناتوانى در سخن گفتن ، نقل شده كه فرمود : الحَياءُ وَ العِىُّ شُعبَـتانِ مِنَ الإِيمانِ ، وَ البَذاءُ وَ البَيانُ شُعبَـتانِ مِنَ النِّفاقِ . [٥]

[١] ر . ك : ص ٥٧٨ ح ٩٣ . [٢] ر . ك : ص ٥٥٦ ح ٥٢ . [٣] ر . ك : ص ٥٦٢ ح ٦٠ . [٤] ظاهرا ، مراد از «سجعِ» نهى شده در اين حديث ، مطلق سجع نيست؛ بلكه مقصود، آن سجعى است كه در راه باطل به كار گرفته شود . [٥] سنن الترمذى : ج ٤ ص ٣٧٥ ح ٢٠٢٧ ، مسند ابن حنبل : ج ٨ ص ٣٠٨ ح ٢٢٣٧٥ ، المستدرك على الصحيحين : ج ١ ص ٥١ ح ١٧ ، شعب الإيمان : ج ٦ ص ١٣٣ ح ٧٦٠٦ ، مسند ابن الجعد : ص ٤٣٣ ح ٢٩٤٩ ، كنز العمّال : ج ٣ ص ١٢٠ ح ٥٧٦٥. نيز، ر.ك : سنن الدارمى : ج ١ ص ١٣٦ ح ٥١٥ ، المصنّف، عبد الرزّاق : ج ١١ ص ١٤٢ ح ٢٠١٤٧ ، المصنّف، ابن أبى شيبه : ج ٨ ص ٣٠٣ ح ٥٣ ، السنن الكبرى : ج ١٠ ص ٣٢٨ ح ٢٠٨٠٨ ، المعجم الكبير : ج ١٩ ص ٣٠ ح ٦٣ .