با تأمّل در احاديثى كه در تعريف بلاغت و فصاحت ، توصيف شخص بليغ و فصيح ، و تبيين ويژگى هاى سخن بليغ و فصيح وارد شده ، روشن مى گردد كه تعريف جامع «بلاغت» و «فصاحت» از نظر احاديث نيز همان است كه در واژه شناسى اين دو كلمه گذشت و آنچه در اين احاديث آمده ، در واقع ، تبيين ابعاد ، آثار و مراتب فصاحت و بلاغت است . و اينك ، مرورى اجمالى به احاديث اين بخش و ارزيابى آنها :

نگاه كلّى به احاديث فصاحت و بلاغت

در يك نگاه كلّى مى توان احاديث فصاحت و بلاغت را به دو دسته تقسيم كرد :

١ . ستايش فصاحت و بلاغت

دسته اوّل از احاديث فَصاحت و بَلاغت احاديثى هستند كه فصاحت و بلاغت را زيور انسان و كمال مؤمن و از ويژگى هاى سخن خدا و اولياى الهى مى شمارند ، مانند آنچه از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله روايت شده كه : جَمالُ الرَّجُلِ فَصاحَةُ لِسانِهِ . [١] زيبايى مرد ، شيوايى زبان اوست . و نيز از امام باقر عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد : إنَّ اللّهَ تَعالى أعطَى المُؤمِنَ [٢] البَدَنَ الصَّحيحَ وَ اللِّسانَ الفَصيحَ . [٣] خداوند متعال به مؤمن ، تنِ سالم و زبان شيوا عطا كرده است . و يا از امام على عليه السلام گزارش شده كه مى فرمايد :

[١] ر . ك : ص ٥٣٤ ح ٣ . [٢] شايد در اين حديث ، مقصود از مؤمن ، اهل بيت عليهم السلام باشد. [٣] ر . ك : ص ٥٣٦ ح ١١ .