زمينه‌ها و عوامل پديد آمدن استضعاف و استكبار زمينه‌هاى استكبار ١- برترى‌هاى توهّمى:
خداوند موجودات را به صورت‌هاى مختلف آفريده و افراد هر صنف را نيز ويژگى‌هايى فردى در خلقت عطا كرده است. فرشتگان را از نور (مجرّد)، جن را از آتش و انسان را از خاك آفريده است. ولى بايد توجه داشت كه هيچ چيزى جز خدا شرافت و كرامت ذاتى، نفسى و استقلالى ندارد و هر موجودى هر چه دارد، از عنايت و فضل اوست. پس، بايد از انتساب كرامت‌هاى ظاهرى به ذات خود پرهيز كرد و گرفتار توهم خودبينى نشد كه خودبينى، سرِ استكبار است. نخستين مستكبر عالم، ابليس بود كه از همين جا لغزيد. او وقتى مأمور به سجده بر آدم شد، به خلقت خود و آدم نگريست و با توجه به خلقت آتشين خود و خلقت آدم از خاك، از سجده كردن بر او خوددارى ورزيد، زيرا او آتش را از خاك برتر مى‌شمرد و از اين رو، خود را مقدم بر آدم مى‌دانست و از خضوع و سجده بر آدم سرباز زد:
«ءَاسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طيناً» «١» آيا بر كسى كه از خاك آفريده‌اى، سجده كنم؟!