يَهْتَدُونَ سَبيلًا» «١» ... مگر آن گروه از مردان و زنان و كودكان مستضعف كه به راستى توان گريز و چاره‌اى نداشته و راهى براى نجات خود [از دار كفر] نيافته‌اند.
مستضعف فكرى مانند كسى كه در منطقه‌اى به سر مى‌برد كه به دليل نبودن عالِم دينى، راهى به معارف دينى ندارد يا كسى كه در سرزمينى است كه به واسطه حاكميت مطلق ظلم و كفر، توان شناخت حق و عمل به وظايف خود را ندارد و از توانايى و تحقيق در اثر ضعف فكرى يا جسمى يا فقر مادى بى بهره است و يا كسى كه از نظر فكرى و روحى در وضعى قرار دارد كه نتوانسته است حق را تشخيص دهد، ولى در يافتن حق نيز استكبار و عناد از خويش نشان نمى‌دهد. در مورد استضعاف فكرى چند نكته قابل تذكر است:
اول- استضعاف فكرى بر اثر دو گونه عوامل است:
الف- عوامل بيرونى، كه مانع رسيدن حق به مردم مى‌شود؛ مثل اين كه مردمى دور از تمدّن و فرهنگ زندگى كنند و اصلًا علوم و معارف بشرى به گوش آنان نرسد يا قدرت‌هاى سلطه‌گر و جبار با تحريف حقايق و سانسور، از رسيدن معارف نجاتبخش به مردم جلوگيرى كنند و آنان را در بى خبرى نگه دارند.
ب- عوامل درونى، كه قدرت تشخيص حق از باطل را از افراد مى‌گيرد و به واسطه اين ناتوانى، توان فهم و درك از آنان گرفته مى‌شود؛ مانند افراد ابله. حضرت على (ع) در روايتى به اين دو عامل اشاره كرده و فرموده است:
«لا يَقَعُ اسْمُ الْاسْتِضْعَافِ عَلى‌ مَنْ بَلَغَتْهُ الحُجَّةُ فَسَمِعَتْها اذُنُهُ وَ وَعاها قَلْبُهُ» «٢» به كسى كه حجّت و برهان به او رسيده و با گوش شنيده و با عقل درك نموده، مستضعف نمى‌توان گفت.
دوم- استضعاف فكرى، زمينه ساز پديد آمدن ابعاد ديگر استضعاف است.
مستضعفان فكرى، چون توان تشخيص حق و درك صحيح و اقعيات را ندارند، زمينه‌