استكبار و استضعاف در قرآن

استكبار و استضعاف در قرآن - سروش، محمد؛ حیدری، احمد - الصفحة ٣٩

لشكر آنان مى‌گردند، «مستضعفان كافر» اند. اينان، در قيامت همراه رهبران مستكبر خود عذاب مى‌شوند و ضعف و استضعاف نمى‌تواند عذرى براى كفرشان شود و در محكمه الهى هيچ عذر مقبولى ندارند. اينان وقتى محكوميت خود را مى‌بينند، به رهبران مستكبر خود رو كرده، آنان را مسؤول بد فرجامى خود مى‌شمارند و از آنان مى‌خواهند در برابر اين كه در دنيا سر سپرده آنان بوده‌اند، در آن روز سهمى از عذابشان را بر عهده گيرند ولى رهبران مستكبر نه تنها اين خواسته آنان را اجابت نمى‌كنند، بلكه از آنان بيزارى نيز مى‌جويند.
مستضعفان كافر زير مجموعه مستضعفان فكرى در تقسيم بندى پيش هستند.
خداوند درباره بحث و جدال اين مستضعفان با رهبران مستكبرشان چنين مى‌فرمايد:
«وَ بَرَزُوا لِلَّهِ جَميعاً فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذينَ اسْتَكْبَرُوا انَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ انْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَىْ‌ءٍ» «١» همه آنان در برابر خدا ظاهر مى‌شوند. در اين هنگام، ضعفا به مستكبران مى‌گويند:
«ما پيروان شما بوديم، آيا اكنون حاضريد سهمى از عذاب الهى را بپذيريد و از ما برداريد؟
در اين آيه شريف، ريشه گمراهى «ضعفا»، تبعيت از مستكبران دانسته شده است؛ زيرا آنان در حالى كه مى‌توانسته‌اند خود، حق را بيابند و آن را پى جويند، يكسره فرمان زندگى را در اختيار سردمداران كفر قرار داده و بدون مطالبه دليل و يافتن حجّت فرمانبر آنان شده‌اند.
مانند اين مناظره و گفت و گو در سوره مؤمن نيز آمده است:
«وَ اذْيَتَحآجُّونَ فِى النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفؤُ لِلَّذينَ اسْتَكْبَرُوا انَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعاً فَهَلْ انْتُمْ مَغْنُونَ عَنَّا نَصيباً مِنَ النَّارِ* قالَ الَّذينَ اسْتَكْبَرُوا انَّا كُلٌّ فيها انَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ» «٢» و در آتش دوزخ چون با هم به احتجاج و مجادله برآيند، ضعيفان ملت، به پيشوايان گردنكش خود مى‌گويند: «ما [در دنيا] پيروى شما كرديم [كه گمراه شديم‌]. آيا