استكبار و استضعاف در قرآن

استكبار و استضعاف در قرآن - سروش، محمد؛ حیدری، احمد - الصفحة ٤٦

برترى طلبند و براى اثبات برترى خود، مردم را به استضعاف مى‌گيرند.
«فَاسْتَكْبَرُوا وَ كانُوا قَوْماً عَالِينَ» «١» ولى تكبّر كردند و مردمى گردنكش بودند.
شيخ طوسى در توضيح مى‌نويسد:
آنان گروهى بودند كه با زور و ظلم بر مردم حاكم شدند. «٢» و زمخشرى مى‌گويد:
كسانى كه با تجاوز گرى و ستم، بر مردم تسلط يافته بودند. «٣» همراه بودن واژه (مَلأُ) با مستكبران نيز گوياى وضع طبقاتى مستكبران است كه آنان همان اشراف‌اند. خداوند درباره قوم شعيب (ع) اين دو واژه را به همراه هم بيان فرموده است:
«قالَ الْمَلَأُالَّذينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يا شُعَيْبُ وَالَّذينَ امَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنا» «٤» اشراف مستكبر قوم شعيب گفتند: «اى شعيب! بى گمان، ما تو و پيروانت را از شهر خود بيرون مى‌كنيم.» آيات فوق گوياى اين حقيقت نيز هست كه بيشتر مستضعفان داراى چه جهتگيرى اعتقادى و فرهنگى هستند و مؤمنان از كدامين قشر و طبقه بر مى‌خيزند و پايگاهشان كجاست؟
علّامه طباطبائى در ذيل آيه مربوط به قوم صالح كه خداوند فرموده است: «قالَ الْمَلَأُالَّذينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذينَ اسْتُضْعَفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ» «٥»، مى‌گويد:
خداوند با جمله «لمن آمن منهم»، عبارت «للذين استضعفوا» را تبيين فرموده است تا بفهماند كه فقط مستضعفان ايمان آوردند، مؤمنان، تنها از مستضعفان بوده‌اند و هرگز احدى از مستكبران به حضرت صالح ايمان نياورده است. «٦»