استكبار و استضعاف در قرآن

استكبار و استضعاف در قرآن - سروش، محمد؛ حیدری، احمد - الصفحة ٤٠

مى‌توانيد امروز شما هم به عوض آن از آتش عذاب ما بكاهيد و بر خود بيفزاييد؟» پيشوايان متكبّر پاسخ دادند: «ما و شما همه بايد در آتش دوزخ [يكسان معذب‌] باشيم كه خدا ميان بندگان البته [به عدل‌] حكم فرموده است.» همچنين، در سوره سبأ، ماجراى احتجاج مستضعفان بر مستكبران در عالم قيامت ذكر گرديده است:
«يَقُولُ الَّذينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْلا انْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنينَ* قالَ الَّذينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذينَ اسْتُضْعِفُوا انَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الهُدى‌ بَعْدَ اذْجاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمينَ» «١» ... مستضعفان به مستكبران خطاب كنند كه [صد هزار نفرين بر شما مردم رياست طلب دروغ زن باد كه‌] اگر اغواى شما نبود ما البته به خدا ايمان مى‌آورديم. و باز متكبّران به مستضعفان مى‌گويند: «آيا با آن كه از جانب خدا راه هدايت را به شما نمودند، باز ما [به اجبار] شما را از هدايت منع كرديم؟! [هرگز چنين نيست‌] بلكه شما خود مردم بدكارى بوديد.» تكرار اين احتجاجات در آيات قرآن، از يك سو نشان از اهميّت موضوع دارد و از سوى ديگر بيانگر عموميّت اين بيمارى در بسيارى از جوامع و عمق فاجعه است؛ فاجعه تعطيل عقل و بيمارى خودباختگى و به دنبال آن، پيروى جاهلانه و احمقانه.
در پرتو آيات فوق مى‌فهميم كه:
- مستكبران، ريشه فساد و كفر در جامعه‌اند؛ - كفر، از مستكبران به مستضعفان سرايت مى‌كند؛ - استضعاف فكرى، زمينه ساز انحرافات عقيدتى و نابسامانى‌هاى روحى است؛ - مستضعفان، با داشتن نيروى فكرى و قدرت فهم و تشخيص، اجازه تسليم در برابر مستكبران را ندارند؛ - تسليم اين گروه از مستضعفان كه موجب كفر آنان مى‌شود، عذاب الهى را به دنبال مى‌آورد.