آشنايى با نظام سياسى اسلام - نظر پور، مهدی؛ وفا، جعفر - الصفحة ٣٨
از اين رو، بر همه افراد لازم است بر كار زمامداران خود نظارت كنند. پىآمدهاى سازنده چنين نظارتى بسيار پرشمار است كه مهمترين آنها عبارتند از:
١- كارگزاران دولت از آن رو كه معصوم نيستند، احتمال مىرود در مواردى خطا كنند يا دولت در مواضع و تصميمگيرىهاى خود دچار تفريط و افراط شود و يا در چگونگى انجام برنامههاى خود، شيوه نادرستى در پيش گيرد. در اين صورت، مردم موارد لازم را مستقيم يا غير مستقيم يادآور مىشوند و زمامداران را از انحراف باز مىدارند.
٢- نظارت مردم و اصل امر به معروف و نهى از منكر موجب تشويق آنها براى حضور مستمرّ در صحنههاى سياسى مىگردد و به گونهاى، بها دادن و ارج نهادن بر افكار و نظرهاى آنها مىشود كه اين خود، موجب استوارى پايههاى حكومت و تسهيل در اجراى عدالت مىگردد «١» اين اصل مهم، ويژه نظام سياسى اسلام است و در هيچ حكومتى چنين بهايى به مردم داده نشده است. آنچه در اين زمينه به چشم مىآيد، فلسفه سياسى و اجتماعى آن است كه در دستورها و رهنمودهاى پيشوايان دينى آمده است. آن بزرگان با اينكه معصوم بودهاند و هيچ گونه اشتباهى در زندگى شان رخ نمىداده است، مردم را در نظارت بر امور سياسى و حكومتى خود محقّ مىدانسته و آثار مثبت نقد و نظر آنان را يادآور مىشدهاند. براى نمونه، امام على عليه السلام در پاسخ ستايش فراوان يكى از اصحاب فرموده است:
مرا با مدح و ثناى نيكو نستاييد و بدانسان كه رسم سخن گفتن با جبّاران تاريخ است، با من سخن مگوييد و آن چنان كه از زورمندان دژخوى پروا مىكنند، از من فاصله مگيريد و با تصنّع و چاپلوسى با من نياميزيد و چنين مپنداريد كه اگر با من سخن حقّى گفته شود مرا گران مىآيد، و نيز گمان مبريد كه من بزرگداشت نفس خويش را خواهانم و مىخواهم خود را بزرگ جلوه دهم؛ زيرا آنكه از شنيدن حق و پيشنهاد عدالت احساس سنگينى كند. عمل به آن دو برايش سنگينتر باشد. پس، از سخن حق و پيشنهاد عدل دريغ مورزيد كه من در نزد خود برتر از آن نيستم كه خطا نكنم و از خطا در كردار خويش نيز احساس ايمنى ندارم، مگر آنكه خداوند در برابر