آشنايى با نظام سياسى اسلام - نظر پور، مهدی؛ وفا، جعفر - الصفحة ٣٣
مىشود. از اين رو، لازم است قانونِ آرمانى، داراى ويژگىهايى باشد كه عبارتند از:
١- فراگيرى: قانون بايد، هم از لحاظ افراد، و گروهها و هم از لحاظ توجّه به مصالح گوناگون مادّى، معنوى، فردى و اجتماعى فراگير باشد. «١» ٢- مصلحت انديشى: قانون آرمانى اين است كه به نفع همه افراد، اصناف و گروههاى اجتماعى باشد. نه اينكه تنها منافع قشرى خاصّ را تأمين كند و در برابر، شمارى از مردم را به ضرر و زيان بيندازد. پس قوانين اسلام بر اساس مصالح عمومى و سير تكاملى بشر پايهگذارى شده است.
٣- حاكميّت مقطعى: گاهى مقررات عمومى، در اثر برخورد با يكديگر و يا پيش آمدن ضرورتها، آدمى را در بنبست قرار مىدهند. اسلام براى اين گونه موارد، داراى قواعدى است كه ميان فقها و كارشناسان اسلامى به «قواعد حاكمه» مشهورند. اين قواعد، بر سراسر احكام و مقررات اسلامى نظارت دارند و بر آنها حاكمند و در بنبستها، وظيفه افرا آشنايى با نظام سياسى اسلام ٤٢ الف - امنيت اجتماعى ص : ٤٢ د را روشن مىسازند و در حقيقت، نسبت به احكام ديگر، گونهاى حق وتو دارند. «٢» در اينجا تنها به يكى از آنها اشاره مىكنيم كه در زير مىآيد.
قاعده لا ضرر قاعده فقهى و اجتماعى لاضرر، از قواعد مهم و ريشهاى است كه در مسائل مهم عبادى، اقتصادى و حقوقى بدان استناد مىكنند. اين قاعده، هر گونه ضرر و زيان مالى و جانى و حقوقى را نفى و از مسلمانان و بلكه از همه افراد بشر سلب مىكند و اين خود از ويژگىهاى قوانين اسلامى است و از دير زمان فقيهان و اسلامشناسان، آن را به طور مستقل تبيين نمودهاند. قاعده لاضرر مستند به برخى آيات قرآن كريم است مانند:
وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ (بقره/ ٢٨٢)
و نبايد به نويسنده و شاهد [به دليل حقگويى] زيانى برسد [و تحت فشار قرار گيرد] آيه ديگر عبارت است از: