پس معرفت و بصيرت، زمينه‌ساز تربيت است و هر كس در طلب دانش بكوشد و عقل و علم خود را به كمال برساند در مقوله‌هاى تربيتى نيز مى‌تواند گامى مؤثرتر بردارد.
تعليم در تربيت جامعه نيز نقش زيربنايى دارد و در پرتو علم و معرفت مى‌توان با افراد مختلف ارتباط برقرار كرد و اعضاى جامعه را به هم پيوند داد؛ چنان كه حضرت امام رضا عليه السلام مى‌فرمايد:
... وَالْعِلْمُ أَجْمَعُ لِأَهْلِهِ مِنَ الاباءِ «١» علم، صاحبان خود را بهتر از پدران و مادران [به دور خود] جمع مى‌كند.
تعليم و تربيت پايه تكامل‌ مهمترين و اساسى‌ترين پايه در ابعاد مختلف حيات انسان، به‌ويژه در رشد و تكامل معنوى او، علم و آگاهى است. از اين رو، قرآن كريم، دانش را همزاد انسان مى‌داند و بلكه مقدّم بر آفريدنش مى‌شمارد:
الرَّحْمَنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ (الرحمن/ ١- ٤)
خداوند رحمان، قرآن را تعليم فرمود، انسان را آفريد و به او بيان آموخت.
با توجّه به روند طبيعى آفرينش و به مقتضاى سير منطقى، مى‌بايست در اين آيات، نخست، خلقت انسان و در مرحله دوم، قدرت بيان و سپس تعليم قرآن مى‌آمد، ولى مى‌بينيم كه نخست سخن از تعليم قرآن رفته است و سپس آفرينش انسان و نطق و بيان او.
خداوند از اين گذر خواسته است ارزش بنيادين آموزش و تعليم و تعلّم را يادآورى كند و بر خواننده هوشمند و متدبّر آشكار سازد كه آنچه وجود انسان را هدفمند و ارزشمند مى‌كند، عظمت و آموزش قرآن است وگرنه خلقتش بيهوده مى‌شد و نيز آشكار سازد كه ملاك ارزش در زبان و گويش، بعد معنوى و قرآنى آن است و محتواى بيان، از جهت ارزش نظرى و عملى، مقدّم بر استعداد و اصل وجود بيان و زبان است. «٢» از اين رو، علم و معرفت نقطه آغازين سير تكاملى انسان است و در تعاليم اسلامى داراى ارزش‌