قبل از نقل آنچه عطّار در تذكرة الأوليا آورده است بايد عرض كنم كه متن اين كتاب را مرحوم پروفسور نيكلسن در دو جلد چاپ كرده است و بيان كرده است كه در مجموع اين دو جلد ٧٢ ترجمه حال مندرج است، و علاوه بر ان ذيلى دارد در ذكر متأخّران از مشايخ كبار[١]، كه اين ذيل فقط در بعضى از نسخ خطّى تذكرة الأولياء آمده است و از براى اين قسمت چهار نسخه در دست داشته است، يكى نسخه‌K متعلّق به كتابخانه شاهى برلين، و دوم نسخه‌I متعلّق به كتابخانه ديوان هند در لندن، و سيم نسخه‌H كه چاپ سنگى كتاب در لاهور بسال ١٨٨٩ بوده است، و چهارم نسخه چاپ بمبى ١٣٢١ هجرى كه لفظ به لفظ با چاپ لاهور مطابق است.

اين نسخه‌ها را با هم مقابله كرده و اختلافات آنها را در آخر كتاب آورده است. قسمت ترجمه حال و نقل اقوال ابو الحسن خرقانى مربوط به اين ذيل است و بنده به تفصيل نسخه بدلها در آخر جلد دوم مراجعه كردم و يكايك آنها را با متن چاپى سنجيدم، و هر جا كه ضبط يكى از نسخه‌هاى ديگر را بر متن نيكلسن رجحانى واضح يافتم عبارت را بر طبق آن تصحيح كردم. اينست سرّ بعضى اختلافها كه ممكنست بين متن بنده و متن چاپى تذكرة الأوليا ديده شود.

مجتبى مينوى.

[١]- احتمالا اين ذيل از عطّار نيست و ديگرى به تذكره افزوده است. به حاشيه ٤٤ نيز رجوع شود.