انوار هدايت - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٢ - اهميت حواس و عقل

٢- وجدان: (علم حضورى) بعضى از موجودات را فقط با علم حضورى مى‌توان درك كرد و حتى خود وجدان نيز كه يك چيزى موجود است، فقط با علم حضورى قابل درك است.

٣- عقل: انسان داراى عقل است و توسط آن كليات مسائل فلسفى درك مى‌شود؛ البته اين سه منبع مربوط به ادراك انسان‌هاى متعارف و معمولى است و به انسان‌هاى غير معمولى مانند انبياءعليهم السلام، مربوط نمى‌شود؛ زيرا براى آن‌ها منابع ديگر نيز وجود دارد.[١]

بسيار كوتاه نظرى و ساده انديشى است كه انسان بگويد تمام چيزها بايد توسط حواس پنج‌گانه درك شود و در غير اين صورت، آن را قبول نمى‌كنيم. متأسفانه عده‌اى از ماديين و ماترياليست‌ها، چشم عقل خود را كور كرده‌اند و همه چيز را مى‌خواهند با چشم حواس خود ببينند. عده‌اى ديگر بر عكس آن‌ها چشم حواس را مى‌بندند و مى‌خواهند همه چبز را با چشم عقل ببينند. آنان مى‌گويند: بايد همه چيز مطابق عقل باشد و هر چيزى كه معقول باشد براى ما قابل قبول است و اگر خلاف عقل باشد قبول كردن آن براى ما مشكل است؛ زيرا ما نمى‌توانيم محسوسات را قبول كنيم، در محسوسات اشتباه واقع مى‌شود. تفصيل اين موضوع را من در دروس عقايد اسلامى كه در روزهاى جمعه براى طلاب حوزه علميه خاتم النبيين صلى الله عليه وآله وسلم گفته مى‌شود بيان نموده‌ام.

[١] - براى اطلاع بيشتر به كتاب« متافيزيك از نظر رئاليزم» چاپ دوم و« العقايد الاسلاميه» طبعة الاولى، نوشته معظم‌اله مراجعه گردد.