در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٧٥ - ب ترتيب سورهها

اجتهادى بودن ترتيب سور را مسلم دانسته و فصل سوم كتابش را به بيان ترتيب سور در مصاحف بعضى از بزرگان صحابه و تابعين همچون على بن ابيطالب (ع)، ابى بن كعب و عبدالله بن مسعود و ابن عباس و ... اختصاص داده است.[١] و مرحوم راميار حاصل تتبع خويش را در اين زمينه، در ١٦ نمونه و در جداول مرتبى عرضه كرده است.[٢]

به هر حال براى پرهيز از اختلاف بين مسلمين همان‌گونه كه على (ع) در جواب طلحه، از ارائه قرآنى ديگر اجتناب نمود،[٣] بايد همين مصحف موجود در همه ادوار، رايج و مرسوم باشد؛ ولى اين بدان معنا نيست كه ما در راستاى رسيدن به تفسير مطابق با ترتيب نزول، تقدم و تأخر زمانى سور را روشن نسازيم. چنان كه از قرن‌ها پيش تاكنون، دانشمندان علوم قرآنى با همه اعتقاد قطعى به قرآن موجود، در جهت كشف ترتيب نزول، سالها به تحقيق پرداخته و كتابهايى در اين زمينه نگاشته‌اند.[٤] ما در اين جا در پى بيان تفصيلى ادله و نقد و بررسى آنها نيستيم و اين كار را به محل خود- كه علوم قرآنى است- موكول مى‌نماييم. صرفاً سعى ما بر اين خواهد بود كه تفسير براساس ترتيب نزول سوره‌ها با توجه به روايات صحيح- گرچه كم مى‌باشد- و

[١]. زنجانى، تاريخ القرآن، ص ٤٧.

[٢]. راميار، تاريخ القرآن، ص ٦٦١.

[٣]. سليم بن قيس، اسرار آل محمد، ص ١١٠؛ مجلسى، بحارالانوار، ج ٩٢، ص ٤٢.

[٤]. سيوطى، الاتقان؛ زركشى، البرهان؛ زنجانى، تاريخ القرآن؛ نولد كه، تاريخ القرآن و .....