در پرتو وحى - موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم - الصفحة ٣٧١ - ١ - مالكيت منابع طبيعى
مىكند. بله، اگر عذر داشت تا رفع عذر به او مهلت داده مىشود.
٣. مرحوم شهيد ثانى در شرح لمعه مىگويد:
«مشتركات در ميان مردم انواع گوناگونى است، ولى اصول آنها سه چيز است: ١. آب، ٢. معدن، ٣. منافع كه خود بر شش گونه است: مساجد، مشاهد، مدارس، كاروان سراها، راهها و جايگاههاى ويژه در بازار».[١]
٤. طبق نوشته صاحب جواهر (ره) در ميان علما كلينى، على بن ابراهيم، مفيد، سلّار، ديلمى و نيز شيخ طوسى مىگويند: معادن باطنى حكم معادن ظاهرى را دارند و همه انفال بوده و ملك امام مىباشد.[٢]
٥. مرحوم شهيد صدر مىگويد:
«معادن ظاهرى معادنى است كه براى استفاده از آنها جز عمليات استخراج كار ديگرى ضرورت ندارد و شامل هر نوع معدنى است كه ماهيت آن معلوم باشد؛ خواه در سطح باشد، خواه در عمق. معادن باطنى معادنى است كه پس از استخراج بايد مواد خام آن را تغيير شكل داد و مواد ناخالص را به خالص تبديل كرد؛ مثل آهن و طلا؛ زيرا اينگونه مواد معدنى به همان صورتى كه استخراج شده كمتر به كار مىآيد».[٣]
از كلام علامه حلى (ره) در كتاب تذكره بدست مىآيد كه منظور از معادن ظاهرى آن قسمت از مواد معدنى است كه حقيقت و
[١]. شهيد ثانى، شرح اللمعة الدمشقية، كتاب احياء الموات، مبحث المشتركات، ج ٧، ص ١٧٠.
[٢]. نجفى، جواهر الكلام، كتاب إحياء الموات، ج ٣٨، ص ١٠٨.
[٣]. صدر، اقتصادنا، ص ٤٦٨- ٤٦٩.