رهبران بزرگ - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٤ - ٤- نظارت وجدان جنبه عمومى ندارد

مذهبى متنوع و مطابق با زبان روز و اصول روانشناسى به گونه‌اى اجرا شود كه عقايد مذهبى در تمام مردم دنيا زنده و تقويت گردد و ايمان به خدا، روز رستاخيز و پاداش و كيفر اعمال، در كانون دل‌ها جاى گير شود،

بدون شك چهره دنياى كنونى عوض خواهد شد و مفاسد اخلاقى و اجتماعى به حد اقل كاهش خواهد يافت.

ولى اگر همين تبليغات درباره‌ وجدان‌ صورت گيرد، مسلماً ١١٠ اين تأثير را نخواهد داشت و علت آن، همان نواقص و نارسايى‌هاى مختلفى است كه وجدان در كار خود دارد. بنابراين اگر ما مى‌گوييم:

وجدان در هيچ قسمت حتى در قسمت نظارت و كنترل اعمال- نمى‌تواند جاى مذهب را بگيرد، به اين دليل است.

٢- دومين ايراد اين است كه بعضى مى‌گويند: شما چگونه مى‌توانيد نقش وجدان را در هدايت و رهبرى اجتماعات بشرى انكار كنيد، در حالى كه تجربه نشان داده شده كه تربيت‌ وجدان‌ مى‌تواند تمام اصول اخلاقى را در يك اجتماع بزرگ زنده كند و همان آثارى را كه از عقايد مذهبى و تعليمات پيامبران انتظار مى‌رود به طور كامل از آن به دست مى‌آيد. مثلًا: وجود كشور سويس در دل اروپا و در ميان جهان متمدن امروز، گواه زنده اين موضوع است.

كشورى كه تقريباً پليس و دادگاه در آن مفهومى ندارد! و غالباً ميزهاى دادگسترى آن خاك مى‌خورد!! با اينكه در اين كشور، ايمان و عقايد مذهبى امتياز خاصى بر ساير آشورهاى اروپايى ندارد، اما بر اثر حكومت وجدان و رشد اخلاقى او اجتماعى، بسيارى از