مربوط به افق است، تا در نتيجه يك شب در يك افق و براى مردمان يك شهر ظاهر شود و شبى ديگر، در افق ديگر، براى مردمانى ديگر، چونان كه خورشيد، دمى در اين افق طلوع مى‌كند و دمى ديگر در افقى ديگر.

ما اين تو هم را، با اين سخن كه آغاز ماه، چيزى غير از آغاز روز است، از ميان برديم؛ چه طلوع خورشيد، پديده‌اى است كه با افق ارتباط دارد و از حركت وضعى زمين، سرچشمه مى‌گيرد و در نتيجه، هر دم براى خورشيد، افقى تازه شكل مى‌گيرد و ناگريز، به شمار افقها، روز پديد مى‌آيد، بنابراين ، روز مردمان يك نقطه از زمين، براى ديگرانى كه هنوز خورشيد در افق آنان طلوع نكرده است، روز نيست. امّا هلال، چنين وضعى ندارد؛ چه آن يك پديده آسمانى است كه از دور بودن ماه از زير شعاع، به مقدار چند درجه براى همه ساكنان زمين، سرچشمه مى‌گيرد و از همين جا، قوس هلالى از ماه براى مردم به چشم مى‌آيد.

بر همين پايه، اگر در جغرافياى امروز جهان ما، براى نمونه در نقطه‌اى از زمين، همانند: اسپانيا، هلال ديده شود، امّا در تهران ديده نشود، صحيح نيست كه بگويند در اسپانيا هلال شد، امّا در تهران، هلال نشد. در حالى كه صحيح است گفته شود: در فلان نقطه روز شد و در فلان جاى ديگر، روز نشد؛ چرا كه روز، به اين دو نقطه ارتباط دارد، امّا هلال، به هيچ يك از آنها ارتباطى ندارد، مگر در ديدن غير هلالى. بنابراين ، در چنين فرضى، هم در اسپانيا هلال ماه است، هم در تهران و هم در تمامى نقاطى كه شبِ ديدن، آنها را فراگرفته است، اين است مقصود ما از اين سخن: «آغاز ماه، به خارج شدن ماه از محاق است» امّا آغاز محاسبه ]روزهاى ماه [ناگزير مى‌بايست از همان آغاز شبِ ديدن باشد، صرف نظر از اين كه خارج شدن ما از محاق، در چه زمانى صورت پذيرفته است. پس تا زمانى كه از راه ديدن، كه يگانه راه آسان و در دسترس براى همگان است، علم به وجود ماه، در آسمان پيدا نشده، خارج شدن ماه از محاق