امّا ثورى مى‌گويد: اگر هلال، پيش از ظهر ديده شود، از آن شب گذشته است و اگر پس از ظهر ديده شود، از آنِ شب آينده. ابو يوسف نيز، همين ديدگاه را پذيرفته است.

احمد گفته: اگر [ديدن در روز ]در اوّل ماه رمضان وپيش از ظهر باشد، هلال از آنِ شب گذشته است. اگر هلال شوال باشد، در اين باره دو روايت است:

١. چنين روايتى نيز، همان حكم را دارد.

٢. هلال از آن شب آينده است. (٥٠)

همو در منتهى المطلب مى‌نويسد:

«ديدن هلال، در پيش از ظهر اعتبارى ندارد... آنچه بر مى‌گزينم، نظر بيشتر عالمان ماست، مگر اندكى كه از آنان جدا شده‌اند و ما آنان را نمى‌شناسيم.» (٥١)

از ديدگاه نگارنده، عبارت اخير: «ما آنان را نمى‌شناسيم» جاى تأمل دارد.

ابن زهره، پيش از او، در غنيه نوشته است:

«اگر هلال، پيش از ظهر، يا بعد از ظهر ديده شود، از آن شب آينده است، به دليل اجماع متردد؛ زيرا كسانى از اصحاب ما، كه در اين باره مخالفت كرده‌اند، مخالفت آنان، در دلالت اجماع اثرى ندارد.» (٥٢)

با وجود اين، چگونه سيّد مرتضى مى‌گويد: «اين، مذهب ماست.»

سيّد مرتضى در ادامه چنين مى‌نگارد:

«ابو حنيفه نيز بدين گراييده، با اين تفاوت كه ميان ديدن پيش از ظهر و پس از ظهر، فرقى ننهاده است. نظر محمد بن حسن شيبانى، مالك و شافعى نيز همين است.»

نگارنده مى‌گويد: شايد مقصود سيد از «ابو حنيفه نيز، بدين گراييده» اين باشد كه ابوحنيفه، به همين تفاوت [ميان ديدن پيش از ظهر و ديدن پس از آن ] گراييده. امّا اين چيزى است كه جمله بعدى وى: «او ميان ديدن پيش از ظهر و پس از ظهر، فرقى ننهاده است» سازگارى ندارد.

اگر بگوييد: مقصود وى، آن است

(٥٠)تذكره، ج١، ص٢٦٧.
(٥١)منتهى المطلب، ج٢، ص٥٩٢.
(٥٢)الجوامع الفقهيه، ص٥٠٩.