طرف مخالف پروردگار جذب كرده و پايين بكشند پس بايد نيرويى صرف كرد تا همانند موشك‌هايى كه از جاذبه زمين فرار مى‌كنند، ما نيز از نيروى مخالف فرار كرده و در فضاى ديگرى قرار گرفته، به سوى خداوند برويم.[١]

البته در هر مرحله، عوامل بازدارنده بيش‌تر شده و داراى جاذبه‌هاى بيش‌ترى مى‌شوند، درست مثل دانش‌آموزانى كه در هر مقطع تحصيلى، با امتحانات متفاوت و پيچيده‌ترى مواجه مى‌شوند. ما نيز در مرحله نخست، با واجبات و محرماتى روبه‌رو هستيم كه در مرحله بعد تشخيص آن واجبات و محرّمات پيچيده مى‌گردد و در مراحل بعدى پيچيده‌تر مى‌شوند تا جايى كه ممكن است انسان بين واجب و حرام نتواند فرق بگذارد و يا ترديد پيدا كند كه آيا فلان عملْ واجب يا حرام است.

همان‌طورى كه براى كلاس اول ابتدايى، امتحانى ساده وبراى دانشجوى سال آخر دانشگاه، فرمول‌هاى پيچيده رياضى و

[١] نظير اين تشبيهات در قرآن كريم آمده است، آن‌جا كه مى‌فرمايد: «كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّياطِينُ فِي الأَْرْضِ حَيْرانَ» دقيقاً صحنه‌اى را مثل يك بيابان وسيع مجسّم مى‌كند كه جاده مشخصى ندارد و عواملى هستند كه مى‌خواهند انسان را در اين بيابان سرگردان كنند. البته اين فرد دوستانى دارد كه او را به سوى خود مى‌خوانند، ولى چون در چنگ اين عوامل سرگردان مانده از اجابت دوستان خود عاجز است. و نيز در تشبيه ديگرى مى‌فرمايد: «وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللهِ فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكان سَحِيق». يعنى كسى كه شرك مىورزد، مثل كسى است كه از آسمانى بلند فرو افتد و لاشخورها و كركس‌هايى او را گرفته و قطعه قطعه نموده و يا تندبادى او را به گودالى دوردست بيفكند كه ديگر راه نجات نداشته باشد. اين تشبيهات قرآنى، مؤيّد همان سير نزولى است.