حال، ما گاهى اعمالى انجام مى‌دهيم و دلمان هم خوش است كه كار ما درست است و ديگر مشكلى نداريم زيرا وظايفمان را انجام داده‌ايم، غافل از اين‌كه در كنار انجام وظايف، كارهايى كرده‌ايم كه اعمال نيك خود را از بين برده‌ايم. يكى از مفاهيمى كه در معارف اسلامى به اين مسأله اشاره دارد مفهوم «حبط اعمال» است كه نص قرآن كريم است و قابل انكار نيست:

قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالاَْخْسَرِينَ أَعْمالاً * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً * أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَلِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً؛[١] بگو: آيا شما را از زيان كارترين مردم آگاه گردانيم؟ [آنان] كسانى‌اند كه تلاششان در زندگى دنيا به هدر رفته و خود مى‌پندارند كه كار خوب انجام مى‌دهند. [آرى] آنان كسانى‌اند كه آيات پروردگارشان و لقاى او را انكار كردند، در نتيجه اعمالشان تباه گرديد، و در روز قيامت براى آنها [قدر و]ارزشى نخواهيم نهاد.

براى مثال، از جمله امورى كه ممكن است موجب حبط اعمال شود، بى‌ادبى كردن نسبت به ساحت و مقام والاى پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) است. جسارت و اهانت كردن كه جاى خود دارد، قرآن كريم مى‌فرمايد، حتى رعايت نكردن ادب نسبت به ساحت قدس آن حضرت ممكن است اعمال نيك انسان را باطل كند و بر باد دهد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْض أَنْ تَحْبَطَ أَعْمالُكُمْوَأَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ؛[٢] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، صدايتان را بلندتر از صداى پيامبر مكنيد، و همچنان كه بعضى از شما با برخى ديگر بلند سخن مى گوييد با او به صداى بلند سخن مگوييد، مبادا بى آن كه بدانيد كرده هايتان تباه شود.

آرى، تنها صدا را بلندتر از صداى پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) نمودن، مى‌تواند اعمال انسان را بر باد دهد، تا چه رسد به گناهان بزرگى نظير غيبت و دروغ و مانند آنها.

در هر صورت، بايد توجه داشته باشيم كه ما در مسير كمال و تقرب الى الله با دو نوع عوامل

[١] كهف (١٨)، ١٠٣، ١٠٥. برخى از آيات ديگرى كه در آنها به مسأله حبط اعمال اشاره شده است عبارتند از: ٢١٧ بقره، ١٢٢ آل عمران، ٥ مائده، ٨٨ انعام، ١٤٧ اعراف و‌...‌. [٢] حجرات (٤٩)، ٢.