رستگاران - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٩ - مصاديق مختلف محافظت بر نماز

البته ساهى از نماز بودن نيز مى‌تواند معنايى گسترده و تشكيكى داشته باشد و مراتب مختلفى را شامل مى‌شود كه يك مرتبه آن همين است كه انسان به معانى آنچه در نماز مى‌گويد بى‌توجه باشد يا به هنگام نماز نسبت به موقعيت خود در برابر خداوند و اين‌كه با چه كسى سخن مى‌گويد توجه نداشته باشد. در قرآن كريم آيه‌اى وجود دارد كه در اين زمينه مى‌توان اشاره‌اى كوبنده را از آن استنباط كرد؛ آن‌جا كه مى‌فرمايد:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَأَنْتُمْ سُكارى حَتّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ؛[١] اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، در حال مستى به نماز نزديك نشويد تا زمانى كه بدانيد چه مى‌گوييد.

گرچه شأن نزول و ظاهر اين آيه مربوط به مستى حاصل از شراب و مانند آن است، اما با بسط معناى اين آيه مى‌توان از آن نتيجه گرفت كه انسان اگر در حال نماز متوجه نباشد كه چه مى‌گويد، مانند آن است كه در حال مستى با خدا سخن مى‌گويد. انسان مست متوجه اطراف خود و حركات و سكنات خويش نيست و نمى‌فهمد كه چه مى‌گويد. پس كسى هم كه به ظاهر مست نيست ولى از ابتدا تا انتهاى نماز به آنچه مى‌گويد هيچ توجهى ندارد و تمام حواسش در جايى ديگر است، از اين حيث كه از آنچه مى‌گويد كاملا غافل است، با انسان مست چندان تفاوتى ندارد.

بسيارى از ما در مورد نمازهايمان خيلى كه هنر كنيم اين است كه به مقدارى از معانى آن توجه كنيم، اما اين‌كه حال قلبمان نيز با آنچه زبانمان مى‌گويد موافق باشد، امرى است كه بسيار به ندرت اتفاق مى‌افتد و زياد نيستند كسانى كه چنين نمازهايى بخوانند.

در هر صورت همه اينها مراتبى از محافظت بر نماز است كه مى‌توان آياتى را كه بحث محافظت بر نماز را مطرح كرده ناظر به آنها دانست.

همچنان‌كه اشاره كرديم، قرآن كريم در اين سوره (سوره مؤمنون) پس از آن‌كه در ابتدا و به عنوان اولين صفت مؤمنان رستگار، مسأله خشوع در نماز را مطرح فرمود، بعد از ذكر