حدیث حوزه - حدیث حوزه - الصفحة ٩ - آشنایی با طریق شیخ طوسی و نقش کاربردی آن
یادگار گذاشته است و میتوان گفت سهم شیخ طوسی در علوم اسلامی از همهی دانشمندان شیعه بیشتر است؛ زیرا شیعه چهار مرجع حدیثی[٥] و چهار مرجع رجالی[٦] دارد و سهم شیخ طوسی از این هشت مرجع درست پنج برابر هر شخص دیگری است؛ زیرا دو اصل حدیثی و سه اصل رجالی تألیف شیخ طوسی است؛ یعنی، از هشت اصل معتبر علمی شیعه، شیخ طوسی به تنهایی پنج اصل را نگاشته است. اجازات، طرق و اسناد شیخ طوسی نیز از جایگاه علمی بالایی برخوردار بوده و مورد توجّه فقیهان و محدّثان قرار گرفته است.استاد فقید "عبدالعزیز طباطبایی" در این زمینه مینویسد:
«در رشتهی اجازات، دانشمندان و سلسله اسناد محدّثان شیعه همه به شیخ طوسی منتهی میشود و به دور نام او میچرخد.»
اجازات را که بررسی میکنیم، میبینیم هر دانشمندی و هر محدّثی که اجازهای برای کسی نوشته، اجازات و روایات و اسانید خود را مختصر یا مفصّل تا به شیخ طوسی میرساند، بزرگان علما همه به این معنی تصریح دارند. سبب اینکه شیخ طوسی مدار اسناد و اجازات و محور طرق و روایات قرار گرفته است، معلول چند عامل است:
١. شخصیّت علمی و موقیعت اجتماعی شیخ طوسی؛
٢. تألیف دو کتاب از کتب اربعهی حدیثی؛
٣. تأخّر شیخ طوسی از شیخ کلینی و شیخ صدوق؛ (تمام اسناد و اجازات محدّثانی که از مشایخشان شروع میشود و به بالا میرود، ابتدا به شیخ طوسی میرسد، طرق و اسانید شیخ هم به کلینی و صدوق معلوم است و لذا اگر اجازات و اسناد خود را تا به شیخ طوسی برسانند، کافی است؛ زیرا از شیخ به بعد واضح و روشن است.)
٤. تألیف سه کتاب از چهار کتاب اصلی رجال شیعه؛[٧] بهویژه کتاب الفهرست که طرق و اسانید مصنّفات و اصول شیعه و روات حدیث و اصحاب ائمّهG در آن ضبط و مشخّص است.
[٥]. الکافی، محمّد بن یعقوب کلینی؛ من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق؛ تهذیب الاحکام، شیخ طوسی؛ الاستبصار فیما اختلف من الاخبار از همین مؤلّف.
[٦]. اختیار معرفة الرجال، محمّد بن عمر بن عبدالعزیز کشّی با تلخیص شیخ طوسی؛ فهرست نجّاشی، ابوالعباس احمد بن علی بن احمد نجّاشی؛ فهرست شیخ طوسی، رجال شیخ طوسی.
[٧]. یادآوری: رجال کشّی، تألیف محمّد بن عمر بن عبدالعزیز کشّی است که شیخ طوسی با عنوان (اختیار معرفة الرجال) به تلخیص و تهذیب آن پرداخته است و آنچه امروز در دسترس است، همین کتاب است، چون اصل رجال کشّی به دست ما نرسیده و ما هیچ اطّلاعی از آن نداریم؛ بدان جهت رجال کشّی موجود را از آثار شیخ طوسی بهحساب آوردیم. (جهت توضیح بیشتر ر.ک: دانش رجال، ج٢ از نویسنده.)