بدون تردید شیخ طوسی یکی از بزرگ‌ترین شخصیّت‌های علمی است و چه ‌بسا در میان دانشمندان بزرگ جهان تشیّع مقام اوّل را حایز است؛ یعنی، پس از مقام ائمّهG شیخ طوسی مقام و مرتبه‌ی مخصوص به خود دارد. علّامه حلّی در وصف ایشان نوشته است:

«شیخ الامامیة و وجههم و رئیس الطائفة؛ جلیل القدر؛ عظیم المنزلة؛ ثقة؛ عین؛ صدوق؛ عارف بالاخبار و الرجال و الفقه و الاصول و الکلام و الادب؛ صنف فی کلّ فنون الاسلام.»[٢]

علّامه بحر‌العلوم در معرّفی وی می‌نویسد:

«شیخ الطائفة المحقة و رافع اعلام الشریعة الحقة؛ امام الفرقة بعد الائمة المعصومینF عماد الشیعة الامامیة فی کل ما یتعلق بالمذهب و الدین؛ محقّق الاصول و الفروع و مهذّب المعقول و المسموع؛ شیخ الطائفة علی الاطلاق.»[٣]

علّامه آقابزرگ تهرانی نوشته است:

«بدیهی است که مقام و مرتبه والا و مایه‌ی علمی سرشار شیخ بی‌نیاز از هرگونه تعریف و توصیف است، نویسنده هرچند خود را به زحمت اَفکند، یارای درک بیان و شرح منزلت علمی و عملی او را ندارد. علما و شرح‌ حال‌نگارها هرچند در تذکّر‌هایشان با عبارات مدح‌آمیز و تحسین‌انگیز به توصیف کمالات وی پرداخته‌اند؛ نتوانسته‌اند حقّ عظمت و مقام شامخش را ادا کنند و هرکس در تاریخ و کتب شیعه غور کند و در تألیفات گوناگون علمی شیخ دقّت‌نظر مبذول دارد، در می‌یابد که وی از بزرگ‌ترین علمای دین و پیشوای مجتهدان اسلام و پیش‌آهنگ بنیان‌گذاران جوامع علمی و سرآمد فقیهان شیعه دوازده امامی است.»[٤]

از امتیاز بزرگ شیخ طوسی این است که در کنار تعلیم و تدریس و تربیت و پرورش صدها فقیه، مجتهد و صاحب نظر به تألیف و تصنیف نیز اهتمام ویژه‌ای داشت و آثار بسیار سودمند و ماندگار در عرصه‌های مختلف مانند فقه، اصول، کلام، ادعیه، حدیث و رجال از خود به

[٢]. الخلاصة (رجال علّامه حلّی)، ص٧٢.

[٣] . الفوائد الرجالیة(رجال سیّد بحرالعلوم)، ج٣، ص٢٢٧.

[٤] . التبیان فی تفسیر القرآن، شیخ طوسی، ج١ (مقدّمه).