پيروى از ديگران در آنان، بسيار است و به راحتى مورد سوء استفاده‌هاى مادى قرار مى‌گيرند و به واسطه ضعف فكر و انديشه نمى‌توانند از حق خود دفاع كنند. در روايتى، سليمان بن خالد از امام باقر (ع) مى‌پرسد كه مستضعفان چه كسانى هستند؟ حضرت مى‌فرمايد:
ابلهان و پيشخدمت هايى كه چون بدانان مى‌گويى: «نماز بخوان!» مى‌خوانند و جز آنچه تو مى‌گويى، نمى‌فهمند و سالخوردگان و اطفال صغير، مستضعفند. ولى مردان گردن افراشته و توانمندى كه مى‌توانند با دشمن جدال كنند و خود خريد و فروش مى‌كنند و نمى‌توان آنان را مغبون ساخت، مستضعف نيستند. «١» پس، با استضعاف فكرى نمى‌توان از حق خود در برابر دشمن دفاع كرد (: استضعاف سياسى) و در مسائل مالى ثروت انسان ربوده مى‌شود و با فريب، اموالش به غارت مى‌رود (: استضعاف اقتصادى).
سوم- استضعاف فكرى داراى مراحل مختلفى است:
همان گونه كه توان فكرى افراد در يك سطح نيست، ضعف و ناتوانى فكرى نيز داراى درجات و مراحل مختلفى است. از اين رو، مستضعفان فكرى در مراتب گوناگونى قرار دارند:
اوّل- افرادى كه هيچ گونه قدرت فكرى ندارند. از اين رو، به طور كلى تكليفى ندارند.
اين گروه، در رديف ديوانگان و كودكانند، در روايتى از امام باقر (ع) كلمه «مستضعفين» در آيه ٩٨ سوره نساء چنين تفسير شده است:
كسانى كه نه توان كفر دارند تا كافر شوند و نه راه ايمان را يافته‌اند تا مؤمن گردند و هر كس از مردان و زنان كه در عقل، چون كودكان باشند، قلم تكليف از آنان برداشته شده است. «٢» دوم- افرادى كه حقايق ساده و روشن را درك مى‌كنند، ولى از درك مسائل دقيق و معارف عميق عاجزند.
اين گروه، در محدوده توان عقلى خود تكليف دارند و در همان محدوده ثواب و