الفقه الاسلامى احكام جهاد - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ١٩١ - تفصيل احكام

بر جان، مال، ناموس خود و يا ديگران، امّا ضررهاى اندكى كه معمولًا مردم براى رسيدن به اهداف خود، تن به تحمّل آن مى‌دهند، در هيچ حكمى از احكام دين موجب سقوط تكليف نمى‌شود.

ب- مشقّتى موجب سقوط تكليف است كه معمولًا عقلاء براى رسيدن به اهداف خود، متحمّل آن نمى‌شوند، اين مشقّت معمولًا امورى هستند كه تحمّل آن‌ها دشوار است، امّا معيار، حرج و مشقّت شخصى است زيرا هر انسانى به خويشتن آگاه است و توانايى‌هاى مردم هم در تحمّل دشواريها، مختلف و متفاوت مى‌باشد.

ج- در خوف ضرر، خوف عقلايى معيار است و لذا به وسوسه‌ها اعتنا نمى‌شود، كما اين كه براى سقوط تكليف، واجب نيست كه انسان به وجود ضرر كاملًا اطمينان پيدا كند.

د- هنگامى كه خطرى، اسلام و مسلمين را تهديد كند مانند ظهور بدعتها و گسترش مفاسدى كه اصل بقاى دين را در معرض تهديد قرار مى‌دهد و خوف بر جان مسلمانان و مانند آن، دراين صورت مبارزه با منكر، يكنوع جهاد في سبيل اللَّه خواهد بود و در وجوب آن هيچ يك از شرايطى كه ذكر شد، اعتبار ندارد و بايد احكام جهاد بر آن پياده شود.