حكايت كرده بود يعنى:(يا قَوْمِ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ. إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ)[١] و همچنين ثنائى كه در گفتارش با پدر كرده بود:(سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كانَ بِي حَفِيًّا)[٢] به اين تفصيل نبود. ابراهيم (ع) در اين ثنائى كه كرده ادب را اينطور به كار برده كه عنايت پروردگار خود را از ابتداء خلقتش تا وقتى كه بسوى او بازگشت مى‌كند همه را در ثناى خود درج كرده و خود را در برابر او فقير و محتاج محض دانسته و در باره پروردگارش جز غنا، و، جود محض چيزى نگفته و خود را بنده ذليلى دانسته كه قادر بر هيچ چيز نيست، بلكه مقدرات الهى او را در دوران زندگيش از حالى به حالى مى‌گرداند، طعام و شراب و بهبودى از مرض مى‌دهد، مى‌ميراند و زنده مى‌كند، و بندگان را براى پاداش روز جزا حاضر مى‌سازد، براى اينكه او جز اطاعت محض و طمع در غفران گناه چيزى نيست.

ادب ديگرى كه مراعات نموده اين است كه مرض را به خود نسبت داده و گفته: و وقتى كه مريض مى‌شوم شفايم مى‌دهد، براى اينكه در اين مقام كه مقام ثنا است مناسب نبود مرض را به او نسبت دهد، گر چه مرض هم از حوادث است و از اين نظر بى ارتباط با پروردگار نيست، ليكن سياق كلام، سياق بيان حوادث نيست تا هر حادثى را به او نسبت دهد، بلكه- سياق كلام در بيان اين معنا است كه شفاى از مرض هم از رحمت و عنايت اوست، از اين جهت مرض را به خود نسبت داد و شفا را به پروردگار خود، گويا خواسته چنين ادعا كند كه از خداى تعالى جز جميل صادر نمى‌شود، آن گاه بعد از ثنا، شروع به دعا كرد، در دعايش نيز ادب فوق العاده‌اى را به كار برد، چون نخست دعايش را به اسم رب شروع كرد، ديگر اينكه تنها نعمت‌هاى حقيقى و پايدار را درخواست نمود، و به هيچ وجه توجهى به زخارف دنياى فانى نكرد، و براى خود نعمتى اختيار كرد كه سر آمد آنها و گرانبهاترين آنها بود و آن عبارت بود از حكم يعنى شريعت و پيوستن به صالحين، و نام نيك در ميان آيندگان، و از خداى خود خواست تا در هر عصرى از اعصار آينده كسانى را مبعوث كند كه دعوتش را بپا داشته و شريعتش را ترويج نمايند، در حقيقت معنى درخواستش اين است كه شريعتى به او دهد كه تا قيام قيامت باقى باشد. آن گاه وراثت بهشت و آمرزش پدر و ايمنى از رسوايى در قيامت را درخواست كرد و به طورى كه از كلام خداى تعالى استفاده مى‌شود همه دعاهايش مستجاب‌

[١] اى قوم بدرستى من از شرك شما بيزارم، من روى خود را متوجه درگاه كسى كردم كه آسمانها و زمين را آفريد. سوره انعام آيه ٧٩.

[٢] بزودى از پروردگارم برايت طلب مغفرت خواهم كرد، بدرستى او با من مهربان است. سوره مريم آيه ٤٧.